Oddział PTTK „Sudety Zachodnie” w Jeleniej Górze, kultywujący tradycje, dorobek i zwyczaje PTTK, szkolący przewodników sudeckich nieprzerwanie od 1953 r., posiadający stałe upoważnienie Wojewody Dolnośląskiego do prowadzenia szkolenia przewodników turystycznych, górskich (Decyzja nr 6/99 z dnia 11.10.1999 r.) przyjmuje zapisy na kurs dla kandydatów na przewodników turystycznych, górskich na obszar Sudetów III klasy.

ligenza vel ozimek 1ur. 12 grudnia 1912, Lasek (obecnie Sosnowica Dwór)
zm. 20 kwietnia 2009, Jelenia Góra

Nauczyciel, krajoznawca, społecznik

Urodził się w ówczesnym zaborze rosyjskim na Lubelszczyźnie w folwarku Lasek (obecnie Sosnowica Dwór) jako syn Marka, rybaka dworskiego i Zofii z d. Bajdek. Do szkoły powszechnej 4-klasowej uczęszczał w Tyśmienicy, a potem w Parczewie. W 1928 r. ukończył we Włodawie szkołę powszechną 7-klasową z ogólnym wynikiem bardzo dobrym. Warto przy okazji przytoczyć jako wielką ciekawostkę, że Jego ówczesnym wychowawcą, w dużej części odpowiedzialnym za Jego zainteresowania przyrodnicze, był Czesław Wydech - wielka postać przedwojennego i wojennego ruchu nauczycielskiego, a po wojnie m.in. minister oświaty i marszałek Sejmu przez trzy kadencje.

ligenza vel ozimek 2Po ukończeniu szkoły powszechnej (obecnie podstawowej) podjął naukę w 5–letnim Seminarium Nauczycielskim Męskim w Chełmie. Ojciec już w tamtym czasie przeniósł się wraz z rodziną do powiatowej Włodawy gdzie pełnił funkcję pomocniczego woźnego. Sytuacja materialna rodziny była z pewnością bardzo trudna, bo Teofil dorabiał w Seminarium trochę grosza malując kredkami obrazki (głównie krajobrazowe i przyrodnicze).

ligenza vel ozimek 5W 1933 roku ukończył Seminarium i zdobył zawód nauczyciela. Pierwsze 2 lata obowiązkowej w tamtych czasach praktyki zalicza w prywatnej Żydowskiej Szkole Wyznaniowej we Włodawie ucząc kilku przedmiotów m.in.: języka polskiego, matematyki i przyrody. Pierwszą państwową umowę o pracę otrzymuje z rąk inspektora szkolnego w Chełmie w końcu kwietnia 1935 roku. Krótko uczy w małej szkole powszechnej w Leśnej, a od 1 IX 1935 roku otrzymuje przeniesienie w charakterze nauczyciela kontraktowego do 2–klasowej szkoły w Dołholisce. Tutaj jako jedyny nauczyciel uczy aż do 1945 roku, tutaj też zamieszkał z nowo założoną rodziną. Razem z poślubioną w 1935r. żoną Ireną Wiśniewski doczekał się w krótkim czasie dwójki dzieci: syna Krzysztofa Zdzisława i córki Elżbiety Jadwigi. Kolejną dwójkę dzieci mieli małżonkowie dopiero po wojnie. Jeszcze ucząc w Dołholisce podjął, w Warszawie, ambitnie studia korespondencyjne na Wyższym Kursie Nauczycielskim ZNP, które niestety przerwał wybuch wojny światowej.

ligenza vel ozimek 6W Dołholisce w czasie okupacji uczył początkowo legalnie w tzw. jawnym szkolnictwie polskim na terenach okupowanych, ale od końca 1942 roku rozpoczął tajne nauczanie, które kontynuował do końca kwietnia 1944. Ten czas wspominał jako bardzo niebezpieczny, pełen stresów i zagrożeń, a także niedostatku. Po wyzwoleniu uczy jeszcze rok w Dołholisce, potem w Hołownie gdzie sam musiał uczyć 124 uczniów. W 1948 roku zostaje przeniesiony do dużej szkoły w Parczewie a jednocześnie uczy też w liceum w Stoczku Łukowskim. Przez jakiś czas jest związany służbowo z liceum w Łukowie. Praca w szkołach stopnia licealnego, jest możliwa dlatego, że podjął studia korespondencyjne w Warszawie w Instytucie Pedagogicznym ZNP, kończąc je po 5 latach w 1951 roku z dyplomem absolwenta wydziału matematyczno – fizycznego.

ligenza vel ozimek 7W roku szkolnym 1950–51 pracuje w liceum w Bartoszycach w województwie olsztyńskim, a w następnym przenosi się wraz z rodziną do Jeleniej Góry, gdzie podejmuje pracę w Państwowym Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących a także w Państwowym Liceum Pedagogicznym. Od tej pory nie opuścił już Jeleniej Góry zmieniając tylko w latach 60-tych XX w. miejsce pracy na Zespół Szkół Handlowych (obecnie ZSZ nr 2), w którym pracował do emerytury w 1979 roku. W szkołach jeleniogórskich uczył przede wszystkim matematyki ale także fizyki i był oceniany jako jeden z najlepszych w swoim zawodzie. O jego wartości mogą świadczyć bardzo wysokie oceny jego pracy wystawiane przez wiele lat przez czasopismo „Matematyka w Szkole”, którego był stałym prenumeratorem i autorem wielu najtrudniejszych zadań. Obok matematyki pojawiła się w życiu Teofila Ligenzy druga wielka pasja, której poświęcił większość swojego życia – turystyka i krajoznawstwo. Był w tej dziedzinie swoistym tytanem pracowitości, sumienności i zapału popartych ogromną fachowością działań.

Ligenza Lipiec 2005W szkołach, w których uczył organizował liczne wycieczki i rajdy, a także coroczne obozy wędrowne. Jako wieloletni kierownik SPOKT – u (Szkolny Powiatowy Ośrodek Krajoznawczo - Turystyczny) rozszerzył tę działalność na szkoły miasta i powiatu, a potem po założeniu w 1959 roku Koła Nauczycielskiego PTTK nr 30 włączył do tej działalności liczne rzesze nauczycieli. To właśnie dla nich organizował coroczne wakacyjne, szkoleniowe obozy wędrowne. Organizował też liczne kursy dla nauczycieli – kierowników wycieczek szkolnych i obozów wędrownych a w ramach PTTK na organizatorów turystyki a potem też młodzieżowych organizatorów turystyki. Bardzo aktywnie działał także w strukturach jeleniogórskiego, a potem dolnośląskiego i krajowego PTTK skupiając swoją uwagę przede wszystkim na turystyce pieszej i krajoznawczej. Z zapałem propagował zdobywanie odznak turystycznych sam również osiągając najwyższe z możliwych: honorowe przodownictwo turystyki pieszej i górskiej oraz tytuł Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa.

Ligenza Zjazd 28 03 2009Jako pierwszy na Ziemi Jeleniogórskiej założył koło PTSM (Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych), które w 1970 roku stało się bazą wyjściową do struktury wojewódzkiej tej organizacji. W PTSM działał bardzo aktywnie do późnych lat życia, m.in. przez 25 lat brał czynny udział w organizacji najważniejszej imprezy czyli Jeleniogórskiego Rajdu Młodzieży Szkolnej. Żywotnie interesował się schroniskami młodzieżowymi naszego regionu. Organizował wiele imprez, ale sam bardzo chętnie brał udział w imprezach organizowanych przez innych. Był niezawodnym reprezentantem naszego regionu w różnego rodzaju wyjazdach centralnych organizowanych przez PTTK a jego swoistym hobby było branie udziału ( reguły z sukcesami) w organizowanych tam konkursach krajoznawczych. Wiedzę krajoznawczą miał ogromną, przyrodniczą też i z tym wiązała się Jego wieloletnia współpraca z Ligą Ochrony Przyrody. Popularyzował też bardzo szeroko turystykę wśród ogółu społeczeństwa poprzez organizację przez ponad 30 lat tzw. Rajdu na Raty, przy współpracy z redakcją „Nowin Jeleniogórskich” pod nazwą. „W niedzielę na wycieczkę”.

Jego zasługi były za życia wielokrotnie docenione. W PTTK i PTSM otrzymał wszystkie możliwe wyróżnienia z tytułem honorowego działacza włącznie. Krzyże- Kawalerski i Oficerski Orderu Odrodzenia Polski świadczą o docenieniu jego zasług przez władze, zaś godność „Zasłużony dla Miasta Jeleniej Góry” świadczy o jego randze w miejscu zamieszkania.

Zmarł 20 IV 2009 r. w Jeleniej Górze po krótkiej chorobie i został pochowany na Cmentarzu Komunalnym (starym) w Jeleniej Górze.

Tekst: Zdzisław Gasz
Fotografie: Andrzej Matusiak, Krzysztof Raczek i Marek Bergtraum