 Fot. 1. Logo III Dolnośląskiego Zlotu Turystów Zmotoryzowanych (fot. J. Milewski) |
W sobotę 13 czerwca 2026 roku odbył się w Jeleniej Górze III Dolnośląski Zlot Turystów Zmotoryzowanych, impreza o statusie regionalnej, który zgromadził 20 uczestników z województw: dolnośląskiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego, krakowskiego i lubelskiego. Zlot wzorem lat ubiegłych miał własne logo, w którym jako obiekt krajoznawczy znalazł się Zamek Chojnik, będący własnością Oddziału PTTK Sudety Zachodnie (zdjęcia użyczył Andrzej Mateusiak, a projekt wykonał Andrzej Laskowski). Zlot upamiętniał 80. lat istnienia Oddziału PTTK Sudety Zachodnie w Jeleniej Górze w Roku PTTK na Dolnym Śląsku (fot. 1). Organizatorem Zlotu był Klub Turystyki Motorowej JELONEK Oddziału PTTK Sudety Zachodnie (fot. 2).
 Fot. 2. Baner KTM JELONEK (fot. J. Milewski) |
Miejscem zbiórki uczestników był plac przy siedzibie Oddziału PTTK, na którym przybyłych powitał Prezes KTM Marian Kuc (Przodownik Turystyki Motorowej) oraz Komandor Zlotu Janusz Milewski (Przodownik TM). Komandor przedstawił program Zlotu, pokrótce omówił znaczenie historyczne obiektów krajoznawczych na trasie Zlotu, a także wręczył upominki wszystkim uczestnikom tego wydarzenia turystycznego (fot. 3). Wśród nich znalazły się albumy fotograficzne, wydawnictwo Karkonoskiego Hufca ZHP upamiętniające 80. rocznicę powstania harcerstwa w Kotlinie Jeleniogórskiej, broszury promocyjne, buton i wlepki zlotowe.
 Fot. 3. Otwarcie Zlotu przez Komandora J. Milewskiego (fot. M. Kuc) |
Pierwszym przystankiem na trasie Zlotu był dawny ewangelicki Kościół Łaski, a obecnie kościół rzym.-kat. pw. Podwyższenia Krzyża Św. Powstał w latach 1709-1718 i był efektem konwencji zawartej w Altranstädt 11 sierpnia 1701 roku po zakończeniu wojny trzydziestoletniej. W niej katolicki cesarz Józef I „łaskawie” zezwolił protestantom na zbudowanie sześciu kościołów w Jeleniej Górze (fot. 4), Kamiennej Górze, Kożuchowie, Żaganiu, Miliczu i Cieszynie. Nie trzeba dodawać, że łaska cesarska została sowicie opłacona przez jeleniogórskich mieszczan.
 Fot. 4. Kościół Łaski w Jeleniej Górze (fot. J. Milewski) |
Projektantem kościoła był Martin Frantz z Tallina (który prowadził też budowę swego drugiego kościoła łaski w Kamiennej Górze), a wzorował go na kościele św. Katarzyny w Sztokholmie. W kościele jest 4020 miejsc siedzących i obliczono, że w świątyni może pomieścić się ok. 10.000 osób. Barokowy, drewniany ołtarz z 1733 roku wykonał jeleniogórski mistrz stolarski David Hilscher. Nad ołtarzem znajduje się prospekt organowy o prawie 4600 piszczałkach. Wokół kościoła był usytuowany cmentarz, na którym pierwszego pochówku dokonano w 1710 roku. Zabytkowymi obiektami na cmentarzu są barokowe kaplice grobowe wystawiane przez najzamożniejszych XVIII-wiecznych jeleniogórzan (fot. 5).
 Fot. 5. Kaplica grobowa rodzin Winckler-Frantz powstała w latach 1740-1745 (fot. J. Milewski) |
Na cmentarzu znajduje się dzisiaj 19 kaplic grobowych. Nekropolia została zamknięta pod koniec XIX wieku, a w latach 70. XX wieku zlikwidowana – zachowano tylko kaplice grobowe. Kaplice były zamknięte wspaniałymi kratami portalowymi, dziełami sztuki mistrzów kowalskich z XVIII wieku. Dziś żadna z tych barokowych krat nie zachowała się na cmentarzu. Niektóre z nich zniknęły już w XIX wieku, a część z nich utracono bezpowrotnie po 1945 roku. Ale niektóre zostały wykorzystane do wykonania kraty rozgraniczającej zasadnicze części Katedry Polowej Wojska Polskiego w Warszawie (fot. 6).
 Fot. 6. Krata w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie wykonana z krat portalowych jeleniogórskich kaplic grobowych z XVIII w. (fot. J. Milewski) |
 Fot. 7. Ks. Vasyl Yakovczuk na tle "carskich wrót" i malowideł w prezbiterium (fot. J. Milewski) |
Realizując program Zlotu jego uczestnicy udali się następnie traktem wojanowskim do cerkwi prawosławnej pw. św. Piotra i Pawła. Obecny budynek cerkwi został zbudowany w latach 1737-1738 na miejscu wcześniejszego budynku. W murze cerkwi wbudowano 2 krzyże pojednania (pokutne). Kościół słynie z z malowideł wykonanych przez Jerzego Nowosielskiego i Adama Stalony-Dobrzańskiego na ścianach kościoła i w prezbiterium. Gospodarzem przybliżającym zwiedzającym uroki i historię kościoła był ks. Vasyl Yakovchuk - wikariusz (fot. 7).
 Fot. 8. Ks. Bogdan Żygadło w swoim ukochanym kościele (fot. J. Milewski) |
W dalszej części trasy Zlotu turyści przeszli przez zrekonstruowaną Bramę Wojanowską usytuowaną obok gotyckiej baszty obronnej z 1480 roku. Do baszty w 1514 r. dobudowano kościół pw. św. Anny. W murze kościoła znajduje się wmurowany krzyż pojednania (pokutny). Kolejnym obiektem zabytkowym na trasie była bazylika pw. św. Erazma i Pankracego. Na murach bazyliki umieszczono epitafia grobowe z renesansu i baroku. Dzięki uprzejmości ks. kanonika Bogdana Żygadło (fot. 8) zwiedzający weszli do bazyliki przez zakrystię rozglądając się po niej z ciekawością. Obecny kościół to budowla gotycka pochodząca z lat 1370-1380 powstała na fundamentach wcześniejszego kościoła. Jest najstarszą budowlą Jeleniej Góry i nazywana jest „kościołem miejskim”. Obecne wyposażenie bazyliki to dzieła głównie barokowe na czele z ołtarzem głównym, który powstał w latach 1713-1718, a jego twórcą był snycerz z Norwegii Tomasz Weisfeldt. Zlotowicze z zainteresowaniem oglądali zabytki bazyliki (fot. 9).
 Fot. 9. Turyści wewnątrz bazyliki (fot. J. Milewski) |
Kolejnym przystankiem był najważniejszy budynek administracyjny miasta – ratusz. Ta klasycystyczna budowla powstała w latach 1744–1749. Dzięki uprzejmości Prezydenta Miasta Jerzego Łużniaka obejrzano wnętrze Urzędu Stanu Cywilnego z wyjątkowym zespołem reprezentacyjnych mebli empirowych z początku XIX wieku. Zwiedzający zobaczyli również rzeźbioną drewnianą balustradę nawiązującą do ludowej sagi o Duchu Gór Karkonoszu, która została wykonana przez Ernsta Rülkego z uczniami jeszcze w przedwojennej Szkole Rzemiosł Artystycznych w Cieplicach Śląskich. Ciekawe było również zobaczenie Sali Rajców odtworzonej wg wyglądu sprzed II wojny światowej.
 Fot. 10. Jelonek "strażak" (fot. J. Milewski) |
Turyści udali się następnie w kierunku Teatru Jeleniogórskiego im. Cypriana Norwida, który został zbudowany w latach 1903-1904 w stylu secesyjnym. Po drodze wielkim powodzeniem cieszyły się miejskie figurki jelonków, które były namiętnie fotografowane (fot. 10).
 Fot. 11. Piotr Lewandowski po "rozmowie" z Aliną Obidniak (fot. J. Milewski) |
Udało się zobaczyć kilka tych miejskich figurek ubarwiających i rozweselających przestrzeń miejską. Obok Teatru znajduje się pomnik-ławeczka upamiętniający długoletnią dyrektorkę tej placówki kultury, twórczynię Festiwalu Teatrów Ulicznych, który został zapoczątkowany właśnie w Jeleniej Górze – Alinę Obidniak (1931 – 2021). Rzeźba świetnie oddaje jej postać (fot. 11).
Nie udało się zobaczyć wnętrz Teatru z uwagi na
trwającą przerwę letnią. Zwiedzający nie zniechęcili się i udali się na miejsce zakończenia Zlotu – do Muzeum Karkonoskiego przed którym udało się wykonać pamiątkową fotografię (fot. 12).
 Fot. 12. Uczestnicy Zlotu przed Muzeum Karkonoskim (fot. J. Milewski) |
 Fot. 13. Organizatorzy Zlotu, od lewej: Zdzisław Orlik, Marian Kuc, Janusz Milewski (fot. B. Milewska) |
Zakończenie Zlotu odbyło się w Muzeum Karkonoskim dzięki życzliwości jego dyrektorki Julity Izabeli Zapruckiej. Przygotowaniami do tego spotkania kierowała Aneta Sikora-Firszt - zastępczyni dyrektorki Muzeum wraz z zespołem w składzie: Małgorzata Matysiak, Wiktor Staszak, Edyta Matusiak i Edyta Zawodna. Ten zespół wraz z członkami Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego Oddziału przygotował wystawę towarzyszącą Zlotowi prezentującą kolekcje krajoznawcze. Wśród wystawców znaleźli się: Barbara Milewska, Agnieszka Turakiewicz, Janusz Milewski, Janusz Turakiewicz i Ryszard Zwierzyna, którzy pokazali 12 eksponatów wystawowych. Zespół Muzeum przygotował również upominki dla wszystkich zlotowiczów, które wręczała Aneta Sikotra-Firszt ku zadowoleniu obdarowanych. Podczas wędrówki ulicami miasta turyści mieli możliwość wzięcia udziału w konkursie krajoznawczym o Jeleniej Górze przygotowanym przez organizatorów (fot. 13).
 Fot. 14. Zwycięzcy konkursu krajoznawczego. Od lewej: Zdina Fidarava, Krystyna Sławińska i Piotr Lewandowski (fot. J. Milewski) |
Podczas uroczystości zakończenia wydarzenia została dokonana ocena odpowiedzi uczestników konkursu krajoznawczego. Po podsumowaniu miejsca na podium zajęli: Krystyna Sławińska z Lubania – I miejsce, Piotr Lewandowski z Zielonej Góry – II miejsce i Zdina Fidarava ze Szczecina – III miejsce (fot. 14).
 Fot. 15. Witrażystki podczas dyskusji (od lewej: Beata Chlebowska i Barbara Milewska) na tle eksponatu "Inspirujące spotkania ze sztuką" (fot. J. Milewski) |
Zwycięzcy otrzymali okolicznościowe puchary wręczone przez Komandora Zlotu. Podczas rozmów zlotowicze wymieniali się swoimi przeżyciami i uwagami o trasie turystycznej wędrówki ulicami Jeleniej Góry. Wszyscy z zainteresowaniem obejrzeli wystawione zbiory krajoznawcze często dyskutując o swoich zdobyczach (fot. 15).
 Fot. 16. Przy zbiorze "Turystyka motorowa". Pierwszy z prawej Ryszard Zwierzyna (fot. J. Milewski) |
Z zainteresowaniem oglądali przedstawione kolekcje jak „Cukier gastronomiczny” i „Serwetki papierowe” Agnieszki Turakiewicz czy zbiory „Herbata z polskich hoteli” i „Polskie wody mineralne i stołowe” Janusza Turakiewicza. Z podziwem przeglądali korniki turystyczne przygotowane przez Janusza Milewskiego, które można było dotknąć i przeglądać. Turyści przypominali sobie wówczas swoje pobyty i przeżycia w różnych odwiedzanych miejscowościach. Niesłabnącym zainteresowaniem cieszył się eksponat „Zdobyte uprawnienia i odznaki turystyczne” Janusza Milewskiego, przy którym turyści wspominali okoliczności zdobywania własnych odznak krajoznawczych. Równie wielkim zainteresowaniem cieszył się eksponat przygotowany przez Ryszarda Zwierzynę pn. „Turystyka motorowa” prezentujący różnorodne odznaki i plakiety upamiętniające turystyczne imprezy motorowe na przestrzeni lat (fot. 16).
 Fot. 17. Jacek Kapusta (fot. M. Kuc) |
A tych na przestrzeni 70 lat istnienia zorganizowanej turystyki motorowej w PTTK powstało wiele o bardzo ciekawie i estetycznie zaprojektowanych wzorach. Zakończenie III Dolnośląskiego Zlotu Turystów Zmotoryzowanych zaszczycił swoją obecnością najstarszy członek Klubu Turystyki Motorowej JELONEK Jacek Kapusta (fot. 17).
To on usilnie namawiał turystów motorowych Oddziału do utworzenia klubu motorowego, co przy jego pomocy, udało się zrobić w 2023 roku. Do niedawna był też najstarszym weryfikatorem turystycznych odznak motorowych w naszym kraju. Zawsze chętnie bierze udział w wydarzeniach organizowanych przez KTM JELONEK ciesząc się ze spotkań z ich uczestnikami.
Podczas pobytu w Muzeum uczestnicy Zlotu zostali oprowadzeni po wystawach stałych tej wielce zasłużonej placówki dla kultury Dolnego Śląska i naszego kraju. Mogli zobaczyć zabytki Jeleniej Góry przybliżające historię miasta na przestrzeni wieków. Zobaczyli zgromadzone obrazy, malowidła i grafiki, figury i pomniki, sprzęty, porcelanę, zabytki etnograficzne, odznaki i sztandary i wiele, wiele innych.
Niewątpliwie najistotniejszą częścią Muzeum są zgromadzone zbiory szkła zabytkowego i artystycznego. Ta ekspozycja wzbudziła wielkie zaciekawienie zwiedzających. Po wystawach oprowadzała Edyta Zawodna. Na zakończenie uczestnicy pozowali do zbiorowej fotografii w sali ekspozycji kolekcji krajoznawczych (fot. 18).
 Fot. 18. Portret we wnętrzu uczestników Zlotu (fot. B. Milewska) |
Uczestnicy Zlotu przy pożegnaniach dziękowali organizatorom za świetnie spędzony czas i już obiecywali sobie kolejne spotkania.
Janusz Milewski
