Nieczęsto zdarza się, że w renomowanej placówce muzealnej o wielkim prestiżu zostaje zorganizowania wystawa kolekcji krajoznawczych amatorów. Do takiego wydarzenia doszło w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze w dniu 13 czerwca 2026 roku. W tej wielce zasłużonej placówce kultury dla Dolnego Śląska i naszego kraju zostały zaprezentowane kolekcje krajoznawcze stworzone przez turystów-kolekcjonerów. Dzięki wielkiemu sercu i uprzejmości Dyrektorki Muzeum Julity Izabeli Zapruckiej udało się w sali edukacyjnej pokazać zbiory krajoznawcze członków Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego Oddziału PTTK Sudety Zachodnie towarzyszącej III Dolnośląskiemu Zlotowi Turystów Zmotoryzowanych.
We współpracy z zespołem roboczym Muzeum kierowanym przez Anetę Sikorę-Firszt, zastępcę Dyrektora Muzeum, w składzie Wiktor Staszak, Małgorzata Matysek i Edyta Matysiak udało się w kilka dni doprowadzić do powstania wystawy prezentującej 12 eksponatów pięciu wystawców-krajoznawców (fot. 1).
 Fot. 1. Widok ogólny wystawy (fot. J. Milewski) |
 Fot. 2. Eksponat "Serwetki papierowe" Agnieszki Turakiewicz i "Herbata z polskich hoteli Janusza Turakiewicza (fot. J. Milewski) |
Pokazane kolekcje przekrojowo prezentowały szeroki przekrój zainteresowań ich wystawców. Podczas wycieczek turystycznych wielu z nas styka się z różnymi materiałami promocyjnymi zwiedzanych obiektów począwszy od biletów wstępu, ale też pamiątek turystycznych (przypinek, znaczków turystycznych, medali, odznak magnesów, folderów, mapek), opracowań historycznych, albumów, figurek, długopisów i ołówków, t-shirtów i wielu, wielu innych. Wszystkie te przedmioty mogą stać się obiektami kolekcjonerskimi tworząc kolekcje nieoczywiste (fot. 2).
Wielokrotnie przedmioty tworzące kolekcje zaskakują swoją zwyczajnością. Takim zwyczajnym przedmiotem jest bilet wstępu do obiektu, który niejednokrotnie jest ciekawie zaprojektowany plastycznie w sposób syntetyczny próbując na małej powierzchni zaprezentować zbiory muzealne, kolekcje sztuki czy zabytkowe wnętrze zwiedzanego obiektu. Te „papierowe klucze” stają się w ten sposób ciekawie zadrukowanymi kawałkami papieru chętnie gromadzonymi przez turystów (fot. 3).
 Fot. 3. Fragment kolekcji biletów wstępu pn. "Papierowe klucze" Janusza Milewskiego (fot. J. Milewski) |
Niestety w obecnych czasach ta forma promocji zwiedzanych obiektów powoli traci swoją rację bytu na rzecz nieciekawych wydruków z kas fiskalnych (cięcie kosztów(?) pełniących rolę biletów wstępu, których żywot jest bardzo ulotny ze względu na podłoże światłoczułe (utleniają się), na których zostały wydrukowane. W ten sposób po paru latach nie mamy potwierdzenia pobytu w zwiedzonym obiekcie.
Do „klasycznych” kolekcji turystycznych należą te prezentujące przede wszystkim odznaki turystyczne zdobywane przez wędrowców i zwiedzających (fot. 4).
 Fot. 4. Fragment zbioru "Turystyka motorowa" Ryszarda Zwierzyny (fot. J. Milewski) |
 Fot. 5. Przy eksponacie "Turystyka motorowa". Od prawej Ryszard Zwierzyna, Piotr Lewandowski i Zdzisław Orlik (fot. J. Milewski) |
Odznaki turystyczne prezentowane w zbiorze Ryszarda Zwierzyny, a pochodzące z jego kolekcji to odznaki w zdecydowanej większości kolekcjonerskie. Organizatorzy różnych imprez i wydarzeń turystyczno-krajoznawczych emitują również odznaki właśnie dla kolekcjonerów, które można zdobyć za dodatkową opłatą. W swoim zbiorze Ryszard Zwierzyna posiada ponad 20.000 odznak! Kolekcja pokazywana podczas różnych wystaw zawsze cieszy się dużym zainteresowaniem (fot. 5).
Podobną kolekcją był pokazywany zbiór Janusza Milewskiego pn. „Zdobyte uprawnienia i odznaki turystyczne”. W tej kolekcji znajdują się odznaki uprawnień zdobytych przez ich właściciela. Są to uprawnienia organizacyjne PTTK, jak np. Przodownik Turystyki Górskiej, Instruktor Krajoznawstwa Polski czy Instruktor Ochrony Przyrody. W zbiorze były prezentowane także odznaki turystyczne, które zostały zdobyte przez ich wystawcę po wypełnieniu wymogów regulaminowych i ich zweryfikowaniu przez prowadzących takie odznaki. Są wśród nich odznaki, które można zdobyć w ciągu jednego dnia (przy dużym nakładzie środków finansowych (paliwo, bilety wstępu, itp.), ale też przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat (zdobycie siedmiu stopni odznaki „Szlakami architektury sakralnej w Polsce” trwało 16 lat). Wielu zwiedzających mogło zobaczyć po raz pierwszy odznaki turystyczne, które nie są łatwe do zdobycia (fot.6)
 Fot. 6. Eksponat "Zdobyte uprawnienia i odznaki turystyczne" (fot. J. Milewski) |
Dwa ciekawe eksponaty przedstawił inny wystawca-krajoznawca Janusz Turakiewicz z wielu, które zbudował. Uczestnicy Zlotu mogli zobaczyć eksponaty pn. „Dobre, bo dolnośląskie” i „Dobre, bo karkonoskie”. Ich twórca zawarł w nich artefakty bardzo ulotne, bo najczęściej jednorazowe, w postaci naklejek, nalepek, zaproszeń, wizytówek, kart podarunkowych czy bankomatowych, a związanych z Karkonoszami lub Dolnym Śląskiem (fot. 7).
 Fot. 7. Eksponat "Dobre, bo dolnośląskie" Janusza Turakiewicza (fot. J. Milewski) |
Te eksponaty to kolejny dowód, że można stworzyć kolekcje krajoznawcze z przedmiotów pospolitych, ulotnych, jednorazowych. W ten sposób udaje się zachować rzeczy, których byt jest bardzo krótki i na które nie zwracamy większej uwagi po ich wykorzystaniu. A bardzo często stają się one jedynym dokumentem wydarzenia, przedsięwzięcia lub przedmiotu powstałego obok nas. W „Regulaminie Krajoznawczych Odznak Kolekcjonerskich PTTK” znajduje się definicja kolekcji krajoznawczej, którą jest „(...) opracowany zbiór przedmiotów wybranych przez kolekcjonera dla zobrazowania określonej myśli (idei), zagadnienia lub problemu będącego w zakresie krajoznawstwa”. Taka definicja jest bardzo pojemna i pozwala na tworzenie kolekcji krajoznawczych różnych rodzajów. W ten sposób niemal cała działalność turystyczna i zdobyte podczas niej przedmioty mogą stać się obiektami kolekcjonerskimi. Często stają się też zbiorami rzadkich i jedynych pamiątek po różnych spotkaniach, wydarzeniach, zlotach i złazach turystycznych.
W czasie wystawy został również zaprezentowany zbiór pn. „Spotkani w trasie” Janusza Milewskiego. Jego twórca, wcześniej interesujący się filatelistyką, wiedział, że Poczta Polska upamiętniała znanych, sławnych i zasłużonych dla kraju Polaków jeszcze za ich życia publikując na znakach pocztowych, (znaczkach, blokach, datownikach okolicznościowych) ich wizerunki, dzieła lub nazwiska. Okazało się, że takich znaków pocztowych ukazało się niemało. Szybko zrodził się pomysł, bo na oryginalnych listach z obiegu ofrankowanych (opłaconych) znaczkami pocztowymi z nimi związanymi uzyskać ich autografy. Nie było to łatwe. Wcześniej należało zdobyć adres znanego Polaka, a później list ze znaczkiem przedstawiającym taką osobę. I potem wysłać taki list z prośbą o podpisanie przesyłki. Zdarzało się, że taki autograf można było zdobyć podczas spotkania z bohaterem organizowanego przez różne instytucje (np. muzea lub galerie). W ten sposób powstał zbiór zawierający przesyłki z autografami Jana Lenicy, Waldemara Świerzego, Czesława Słani, Piotra Naszarkowskiego, Ludwika Maciąga, Franciszka Starowieyskiego, Andrzeja Heidricha, Eugeniusza Geta-Stankiewicza, Stefana Małeckiego, Mariana Koniecznego, Bronisława Chromego, Zygmunta Brachmańskiego, Elżbiety Gaudasińskiej, Jerzego Desselbergera, Michała Batorego, Moniki Żeromskiej, Szymona Kobylińskiego, Andrzeja Wajdy,Wojciecha Siemiona, Elżbiety Dzikowskiej, Tomasza Gudzowatego, Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej, Lecha Wałęsy, gen. Wojciecha Jaruzelskiego, gen. Stanisława Maczka, gen. Mirosława Hermaszewskiego,
 Fot. 8. Eksponat "Spotkani w trasie" Janusza Milewskiego (fot. J. Milewski) |
 Fot. 9. Przy eksponacie "Kroniki turystyczne" (fot. J. Milewski) |
Ireny Szewińskiej, Waldemara Baszanowskiego, Jerzego Kuleja, Krzysztofa Pendereckiego, Wojciecha Kilara i wielu innych. W ten sposób autorowi udało się zbudować atrakcyjny „przegląd” fragmentu najnowszej historii Polski.
Innym prezentowanym eksponatem tego wystawcy był pokaz pn. „Kroniki turystyczne”. Zwiedzający mogli zobaczyć autentyczne papierowe kroniki będące pisemnym odzwierciedleniem procesu zdobywania różnorodnych odznak turystycznych przez autora. Przeglądając je można było poznać wycieczki służące poznawaniu kolejnych obiektów turystycznych, czasu ich trwania, ale też pracy włożonej w zbudowanie kronik. Ich stworzenie, zawartość merytoryczna i zgodność z regulaminami zdobywanych odznak musiały przekonać weryfikatorów – obcych ludzi – do przyznania określonego stopnia zdobywanej odznaki (fot. 9).
 Fot. 10. Fragment zbioru „Inspirujące spotkania ze sztuką” Barbary Milewskiej (fot. J. Milewski) |
Nieoczywistym zbiorem pokazanym na wystawie był eksponat Barbary Milewskiej zatytułowany „Inspirujące spotkania ze sztuką”. Jego autorka będąca częstym gościem różnych wernisaży i wystaw artystycznych jest także witrażystką-amatorką. Jak sama stwierdziła w opisie prezentowanej kolekcji „Moje wędrówki krajoznawcze po Polsce wiążą się z odwiedzinami w muzeach i galeriach sztuki. Ich zwiedzanie to fascynująca podróż wzbogacająca wrażliwość i pobudzająca kreatywność. To tez podróż przez wyobraźnię i emocje, będąca inspiracją do powstania tych witraży” (fot. 10).
Już same nazwy witraży wskazują na źródła lub miejsca inspiracji będące podstawą ich wykonania: „Pablo Picasso – wizerunek wielokrotny. Muzeum Narodowe w Lublinie”, „Muzeum Ikon w Supraślu”, „Tamara Łempicka – ponad granicami. Muzeum Narodowe w Lublinie”, „Ty i Ja. Lajfstajlowy magazyn z Peerelu. Dom Spotkań z Historią. Warszawa”, „Przysiółek Czerwona w Gronowicach” czy „Wojciech Fangor. Heweliusz. PGS w Sopocie”. Autorka w swoim czasie była uczestniczką warsztatów „Akademii Szklanej Inspiracji” Edyty Kulli w Jeleniogórskim Centrum Kultury. Wystawa eksponatów krajoznawczych stała się też miejscem nieoczekiwanego spotkania dwóch witrażystek: Barbary Milewskiej i Beaty Chlebowskiej. Obie panie podczas spotkania wymieniały się doświadczeniami i swoimi wrażeniami podczas tworzenia witraży (fot. 11).
 Fot. 11. Spotkanie artystek-witrażystek. Od prawej: Barbara Milewska i Beata Chlebowska (fot. J. Milewski) |
Wystawa była wielkim wydarzeniem w działalności Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego Oddziału PTTK Sudety Zachodnie. Pozwoliła przedstawić dorobek wystawienniczy jeleniogórskich kolekcjonerów-krajoznawców turystom z innych województw biorących udział w III Dolnośląskim Zlocie Turystów Zmotoryzowanych.
Janusz Milewski
Zakończenie Zlotu odbyło się w Muzeum Karkonoskim dzięki życzliwości jego dyrektorki Julity Izabeli Zapruckiej. Przygotowaniami do tego spotkania kierowała Aneta Sikora-Firszt - zastępczyni dyrektorki Muzeum wraz z zespołem w składzie: Małgorzata Matysiak, Wiktor Staszak, Edyta Matusiak i Edyta Zawodna. Ten zespół wraz z członkami Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego Oddziału przygotował wystawę towarzyszącą Zlotowi prezentującą kolekcje krajoznawcze. Wśród wystawców znaleźli się: Barbara Milewska, Agnieszka Turakiewicz, Janusz Milewski, Janusz Turakiewicz i Ryszard Zwierzyna, którzy pokazali 12 eksponatów wystawowych. Zespół Muzeum przygotował również upominki dla wszystkich zlotowiczów, które wręczała Aneta Sikotra-Firszt ku zadowoleniu obdarowanych. Podczas wędrówki ulicami miasta turyści mieli możliwość wzięcia udziału w konkursie krajoznawczym o Jeleniej Górze przygotowanym przez organizatorów
Z zainteresowaniem oglądali przedstawione kolekcje jak „Cukier gastronomiczny” i „Serwetki papierowe” Agnieszki Turakiewicz czy zbiory „Herbata z polskich hoteli” i „Polskie wody mineralne i stołowe” Janusza Turakiewicza. Z podziwem przeglądali korniki turystyczne przygotowane przez Janusza Milewskiego, które można było dotknąć i przeglądać. Turyści przypominali sobie wówczas swoje pobyty i przeżycia w różnych odwiedzanych miejscowościach. Niesłabnącym zainteresowaniem cieszył się eksponat „Zdobyte uprawnienia i odznaki turystyczne” Janusza Milewskiego, przy którym turyści wspominali
okoliczności zdobywania własnych odznak krajoznawczych. Równie wielkim zainteresowaniem cieszył się eksponat przygotowany przez Ryszarda Zwierzynę pn. „Turystyka motorowa” prezentujący różnorodne odznaki i plakiety upamiętniające turystyczne imprezy motorowe na przestrzeni lat (fot. 16).
Podczas pobytu w Muzeum uczestnicy Zlotu zostali oprowadzeni po wystawach stałych Ta ekspozycja wzbudziła wielkie zaciekawienie zwiedzających. Po wystawach oprowadzała Edyta Zawodna. Na zakończenie uczestnicy pozowali do zbiorowej fotografii w sali ekspozycji kolekcji krajoznawczych
