 Fot. 1. Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu (fot. J. Milewski) |
Śnieżka - najwyższy szczyt Karkonoszy (Montes Hiveos – to najstarsza, zapisana w dokumentach nazwa Karkonoszy pochodząca z dokumentu fundacyjnego księcia Bolesława II Rogatki, który w 1261 roku w Clarus Fons (Cieplicach) ufundował klasztor augustianów) od lat był wdzięcznym tematem wszelkich grafik, obrazów, szkieł, porcelany i pocztówek. Jak to bywa przedmioty te związane ze Śnieżką stały się poszukiwanymi obiektami kolekcjonerskimi. I właśnie taką kolekcję można zobaczyć na czasowej wystawie w Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu (fot. 1).
 Fot. 2. Mirosław Górecki |
Wystawa pn. „Oblicza Śnieżki” przedstawia fragment kolekcji dotyczącej Śnieżki znanego i cenionego pasjonata historii regionu i najwyższego szczytu Karkonoszy – Mirosława Góreckiego (fot. 2). Zgromadzone na wystawie dokumenty Śnieżki w postaci pocztówek, grafik, szkła, porcelany oraz pamiątek metalowych snują niezwykłą opowieść o najwyższym szczycie Karkonoszy. Pokazują zmieniającą się Śnieżkę, jej symbolikę, znaczenie w kulturze trzech nacji zamieszkujących na przestrzeni wieków te tereny: Polaków, Niemców i Czechów.
 Fot. 3. Pocztówka z wizerunkiem Śnieżki z 1887 r. (fot. J. Milewski) |
Prezentacja muzealna prowadzi widza przez ponad stuletnią historię fascynacji masywem Śnieżki – wyraźniej dominanty w paśmie Karkonoszy. Prawdopodobnie najstarszym wizerunkiem Śnieżki w ikonografii jest jej odwzorowanie w postaci wyraźnego kopca na mapie wykonanej w 1561 roku przez wrocławskiego matematyka i kartografa, rodem z Brzegu, wychowanka Akademii Jagiellońskiej Marcina Helwiga (Erste Land-Charte vom Herzogthum Schlesien), a znajdującej się obecnie w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze.
Wystawa jest też świetnym przykładem znaczenia przedstawień Śnieżki w kulturze turystycznej Sudetów. To przecież wysyłane pocztówki były dowodem dla rodziny i znajomych świadczącym o pobycie w tym miejscu.
 Fot. 4. Podróżowanie na Śnieżkę (fot. J. Milewski) |
W pokazywanej kolekcji niezwykłymi zabytkami są jedne z pierwszych takich pocztówek z wizerunkiem karkonoskiego szczytu (fot. 3). Pocztówki są również dokumentami pokazującymi turystów podczas wędrówki w różnych zmieniających się ubiorach, nie zawsze adekwatnych do takich eskapad – od obszernych i pewnie uciążliwych strojów kobiet do prawie współczesnych ubiorów turystycznych (fot. 4). Również wędrowano w różnorodny sposób, od przejść pieszych (najpopularniejszych), po wędrówkę na końskich grzbietach aż do przenoszenia turystów w specjalnych lektykach. Pocztówki świetnie obrazują zmieniające się sposoby turystycznego wędrowania i podróżowania po Karkonoszach.
 Fot. 5. Szklane pamiątki z motywem Śnieżki (fot. J. Milewski) |
Są również dokumentem zachowania się ludzi w górach. Do bardzo ciekawych eksponatów pokazanych na tej wystawie należą niewątpliwie różne przedmioty trójwymiarowe niosące ze sobą przedstawienia wielkiej góry. Do rzadkości należą wszelkie szklane pamiątki, których do naszych czasów dotrwało niewiele z uwagi na kruchość użytego materiału (fot. 5).
 Fot. 6. Wnętrze kaplicy św. Wawrzyńca zamienionej na schronisko, litografia, I poł. XIX w. (fot. J. Milewski) |
Każdy turysta chciał zabrać ze sobą przedmiot przypominający mu odbytą wędrówkę nierzadko okupioną wielkim wysiłkiem. Mógł sobie wówczas przypomnieć mijane krajobrazy, ale też spotkanych na trasie ludzi. Również pokazane na wystawie grafiki obrazują zachowania turystów w schroniskach (fot. 6). Zachowania tamtych turystów niewiele odbiegają od zachowań współczesnych „nomadów”. Różnicą są tylko ilości wchodzących na Śnieżkę ludzi, zwłaszcza w dni wolne od pracy (weekendy).
Ważnym elementem graficznym pocztówek, ale nie tylko, są różne wyobrażenia Ducha Gór – Karkonosza.
Przebywając w tych górach ludzie byli często zaskakiwani przez niespodziewane burze (sam tego doświadczyłem), ulewne deszcze, nawałnice śnieżne, duże spadki temperatury, gwałtowne wichry. W takich warunkach niegdysiejsi wędrowcy, osadnicy, poszukiwacze rud metali i minerałów łatwo błądzili, plątali ścieżki, spadali ze skał, ginęli w bagnach i przepaściach. Bardzo szybko okazało się (bo już chyba w XV wieku) kto odpowiada za te wszystkie przerażające zjawiska i wydarzenia – był nim właśnie Duch Karkonoszy zwany też Rzepiórem. Spotkać go można było w niespodziewanych miejscach i w różnych wcieleniach (fot. 7).
 Fot. 7. Karkonosz na ścieżce prowadzącej na Śnieżkę (fot. J. Milewski) |
Na przestrzeni lat nosił różne nazwy: Rzepiór, Liczyrzepa, Rybenczal, Rübezahl, Ripcal, Pan Jan czy właśnie Karkonosz. Również w różny sposób był przedstawiany (jedno z jego wyobrażeń znajduje się w Muzeum Przyrodniczym w Jeleniej Górze). Pokazana na wystawie kolekcja Mirosława Góreckiego unaocznia zwiedzającym zmiany technik artystycznych, estetyki, sposobów postrzegania krajobrazu górskiego i wyobrażeń dotyczących gór (fot. 8).
 Fot. 8. Metalowe pamiątki ze Śnieżką (fot. J. Milewski) |
Pokazane przedmioty obrazują odbieranie Śnieżki raz jako wielkiej monumentalnej góry, a z drugiej strony jako romantycznego wzniesienia wywołującego różnorodne emocje. Wystawa pokazuje pasje indywidualnych kolekcjonerów, a jednocześnie jest wielką zasługą Muzeum Sportu i Turystyki umożliwienie prezentacji w przestrzeni muzealnej prywatnej kolekcji, co nieczęsto się zdarza. Prezentacji towarzyszy folder wystawowy starannie wykonany i wydany (również została wydana pocztówka i afisz), choć pozostawia w zwiedzającym pewien niedosyt – pod świetnymi fotografiami zabrakło podpisów.
Odwiedzenie tej wystawy powinno być obowiązkiem każdego zakochanego w Karkonoszach, każdego lokalnego krajoznawcy. Zobaczenie jej powinno być jednym z elementów szkolnego poznawania regionu. Wystawa będzie czynna do 31 maja 2026 roku.
Janusz Milewski
Tekst do pobrania 
[ 4.35 MB ]
