Grupa Turystyczna JELONEK z naszego Oddziału PTTK Sudety Zachodnie kolejny raz wzięła udział w Ogólnopolskim Rajdzie Szlakiem Powstania Wielkopolskiego do Lusowa (to już był XXXVII rajd), który odbył się w dniach 11 – 12 października 2025 roku (fot. 1).
 Fot. 1. Odznaka Rajdu (fot. J. Milewski) |
Zwiedzanie zaczęło się od wybitnego zespołu rezydencjonalno-urbanistycznego w Rydzynie. Na przestrzeni swej sześćsetletniej historii miasta rezydencja stała się areną wydarzeń historycznych poprzez związek z osobami znanymi i zasłużonymi dla historii i kultury polskiej. Zamek rydzyński zajmował król Stanisław Leszczyński, a gościli w nim także król August II Mocny i król Szwecji Karol XII. Pierwszy zamek powstał jeszcze w XV wieku, a w latach 1700-1704 przebudował go król Stanisław Leszczyński. Po zniszczeniach wojny północnej zamek został odbudowany przez księcia Aleksandra Sułkowskiego. W 1945 roku zamek został podpalony przez Rosjan, którzy nie pozwolili mieszkańcom miasta na jego ratowanie. W latach 50. XX wieku został odbudowany do stanu surowego, a po 1970 roku zamek przejęty został przez Zarząd Główny Stowarzyszenia Inżynierów i Mechaników Polskich. W latach 80. dokonano rekonstrukcji sal paradnych zamku i doprowadzono go do stanu obecnego (fot. 2).
Fot. 2. Rydzyna 2025 - zamek Leszczyńskich i Sułkowskich (fot. J. Milewski)
 Fot. 3. Rydzyna zamek. Malowidło ścienne w Sali Balowej (fot. J. Milewski) |
Wnętrza zamku po rekonstrukcji zachwycają. Odtworzono zdobienia stiukowe (sztukaterie) i malowidła ścienne (freski) np. w Sali Balowej, Malowidło przedstawia w gloryfikujący sposób zaślubiny Aleksandra Józefa Sułkowskiego z Anną Przebędowską, których otaczają postacie mitologiczne i alegoryczne (fot. 3). Dziś wewnątrz zamku znajdują się bogate kolekcje mebli z epoki, rzeźb, zabytkowych rycin, zbiorów przyrodniczych, numizmatycznych, sreber stołowych (fot. 4) i pamiątek po Sułkowskich.
Zamek otoczony jest przez zabytkowy park z XVIII wieku, w którym rośnie wiele zabytkowych drzew. Zespół zamkowy został wpisany na prezydencką listę Pomników Historii Polski.
 Fot. 4. Rydzyna zamek. Kolekcja sreber stołowych (fot. J. Milewski) |
W dawnych zabudowaniach gospodarczych zamku znajduje się obecnie zespół placówek szkolno-wychowawczych, które noszą imię Franciszka Ratajczaka, wojskowego, który był pierwszą polska ofiarą poległą w Powstaniu Wielkopolskim (zmarł 27 grudnia 1918 roku w wyniku odniesionych ran podczas ataku na prezydium policji). Znajduje się tam również marmurowa tablica jemu poświęcona. Będąc w Rydzynie nie można zapomnieć o samym miasteczku. Znajduje się tutaj zabytkowy, barokowy ratusz z 1761 roku (należy do obowiązkowych ratuszy, które trzeba odwiedzić zdobywając odznakę krajoznawczą „Szlakiem rynków i ratuszy w Polsce”). Przed nim, na środku Rynku, ustawiono w latach 1760-61 rokokową rzeźbę Świętej Trójcy, dzieło rzeźbiarza Andrzeja Schmidta (fot. 5).
 Fot. 5. Rydzyna. Ratusz barokowy (fot. J. Milewski) |
Kolejnym przystankiem na trasie rajdu był Śmigiel, gdzie funkcjonuje Śmigielska Kolej Wąskotorowa, która została uruchomiona w 1900 roku. Przechodziła różne koleje losu i zmieniali się właściciele, aż w 2002 roku została przejęta przez Gminę Śmigiel. W ten sposób stała się pierwszą wąskotorowa koleją samorządową w III Rzeczpospolitej. Udało zachować się prawie w całości infrastrukturę kolei wąskotorowej w postaci zabudowań stacyjnych w Śmiglu, urządzenia w lokomotywowni z czasów uruchomienia kolejki jak i fragment torowiska.
 Fot. 6. Śmigiel. Wąskotorowa lokomotywa parowa Ptx48 1765 (fot. J. Milewski) |
Przy wejściu na stację kolejki wita turystów wąskotorowa lokomotywa parowa Ptx48 1765 wraz z zabytkowymi wagonami (fot. 6).
Organizatorzy rajdu zapewnili uczestnikom tego turystycznego wydarzenia przejazd wagonem motorowym Mbxd2 – 226 na trasie Śmigiel – Stare Bojanowo (fot. 7).
 Fot. 7. Śmigiel. Przejazd zabytkowym wagonem motorowym (fot. J. Milewski) |
Podczas rajdów krajoznawczych turyści odwiedzają oczywiście interesujące miejscowości, zabytkowe budowle, miejsca pamięci narodowej czy muzea. Ale ważnym elementem tych wędrówek jest poznawanie także dawnych zawodów, gospodarstw czy warsztatów wiejskich. I wędrując szlakami Powstania Wielkopolskiego następnym przystankiem były odwiedziny w „Starej Chacie u Kowola” w Kluczewie. To gospodarstwo agroturystyczne z elementami skansenu kowalskiego jest prowadzone przez Krzysztofa Pieśniaka, kowala w trzecim już pokoleniu. Rajdowcy zostali przywitani przez gospodarza i jego rodzinę (małżonka i rodzice) wystawnym ciastem z metra na młodziach oraz rogalami z powidłami latosik śliwek. Do tego podano kawę espresso w szklankach (z fusami). Po konsumpcji pan Krzysztof pokazał swoją zabytkową kuźnię. Zaczął terminować u ojca w wieku 4 lat i na początek dostał malutkie kowadełko. Rajdowiczom pokazał wykuwanie końskiej podkowy (fot. 8).
Fot. 8. Kluczewo. Kowal Krzysztof Pieśniak przy palenisku (fot. J. Milewski)
W swojej pracy kowala wykuł kiedyś „złotą” stokrotkę dla żony (a było to 20 lat temu) i tak udatnie wykonał ten kwiatek, że do tej pory stokrotka nie zwiędła! Po wykuciu podkowy gospodarz oprowadził również po swojej chacie, która pełni obecnie funkcję skansenu. W tak gościnnym miejscu nie mogło zabraknąć zbiorowej fotografii uczestników rajdu (fot. 9).
Fot. 9. Kluczewo. Zbiorowy portret uczestników rajdu (autobus nr 5) - fot. J. Milewski
 Fot. 10. Górsko. Diorama z rzeźbionymi ptakami (fot. J. Milewski) |
Kolejnym przystankiem podczas rajdowej wędrówki było Górsko w Przemęckim Parku Krajobrazowym, a w nim Galeria Rzeźby Ptaków prowadzona przez Elwirę Murek. Właściwie galeria składa się z dwóch części: jedna to ekspozycja ponad 200 rzeźb ptaków, utworzona w 1995 roku, które żyją w parku krajobrazowym, a druga część to płaskorzeźby tematycznie związane z „Panem Tadeuszem”. Autorem tak rzeźb ptaków jak i płaskorzeźb oraz rzeźb całopostaciowych postaci z dzieła Adama Mickiewicza jest rzeźbiarz-samouk Marian Murek. W czterech budynkach pomieszczone są obie galerie. Galeria ptaków jest skonstruowana w postaci dioram, które możemy oglądać w nowoczesnych muzeach przyrodniczych (fot. 10).
 Fot. 11. Górsko. Płaskorzeźba ze sceną z "Pana Tadeusza" (fot. J. Milewski) |
Natomiast pod każdą płaskorzeźbą ze sceną z „Pana Tadeusza” umieszczono stosowny cytat, a zwiedzającym towarzyszą recytowane fragmenty tego dzieła (fot. 11). Płaskorzeźbom towarzyszą wyrzeźbione figury różnych postaci z księgi.
 Fot. 12. Osieczna. Tablica upamiętniająca mieszkańców poległych w Powstaniu Wielkopolskim (fot. J. Milewski) |
Twórcy tej zjawiskowej zagrody rzeźbiarskiej zajmują się także tworzeniem spożywczych produktów regionalnych, którymi są m.in. powidła śliwkowe z dodatkami oraz wino półsłodkie i półwytrawne. Rajdowcy doświadczyli degustacji wina i przekonali się, że również w polskich warunkach można otrzymać domowe wino świetnej jakości i o wspaniałym smaku. Te zachwyty przełożyły się na zakupy tego trunku. Ja też tam byłem i „miód i wino piłem”.
 Fot. 13. Osieczna. Upamiętnienie zwycięskiej potyczki z Niemca,mi w Powstaniu Wielkopolskim (fot. J. Milewski) |
Ostatnim przystankiem na trasie było miasteczko Osieczna. Położone nad Jeziorem Łoniewskim było już notowane w 1393 roku. Nad jeziorem odkryto ślady dawnego osadnictwa oraz grodzisko z IX wieku. W XV wieku w Osiecznej powstał zamek przebudowany w XIX wieku. W mieście w okresie Powstania Wielkopolskiego powstał ochotniczy oddział złożony z mieszkańców (fot. 12).
Oddział ten starł się zwycięsko z wojskiem niemieckim na rogatkach miasta w kierunku na Leszno, ale poniósł w tej potyczce straty. Miejsce potyczki mieszkańcy miasta upamiętnili tablicą pamiątkową (fot. 13). Kwiaty i znicze pod pomnikiem zostały złożone przez turystów.
Następnego dnia rajdu jego uczestnicy udali się do Lusowa, gdzie przewidziano zakończenie tego turystycznego wydarzenia. Lusowo to bardzo stara wieś, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1146 roku z czasów Mieszka III Starego. We wsi znajduje się Muzeum Powstańców Wielkopolskich im. Generała Józefa Dowbora-Muśnickiego (1867-1937), gminna placówka kulturalna otwarta w 2008 roku (fot. 14). Wcześniej znajdowała się w sali miejscowej szkoły podstawowej.
Fot. 14. Lusowo. Muzeum Powstania Wielkopolskiego (fot. J. Milewski)
 Fot. 15. Pamiątki związane z gen. J. Dowbor- Muśnickim (fot. J. Milewski) |
Dowódca Powstania Wielkopolskiego oraz twórca Armii Wielkopolskiej mieszkał w Lusowie w latach 1920-1937. Tutaj też został pochowany. W Muzeum prezentowane są oryginalne dokumenty, mapy, zdjęcia, sztandary, mundury, militaria. modele i inne pamiątki związane z przedmiotem działania placówki. Szczególnie dużo jest pamiątek dotyczących gen. Dowbora-Muśnickiego (fot. 15).
W tym dniu Muzeum przeżywało oblężenie zwiedzających, którzy przyszli zobaczyć pamiątki związane z Powstaniem Wielkopolskim. Również miejscowy cmentarz parafialny odnotował wielką liczbę zwiedzających, chcących zobaczyć ostatnie miejsce spoczynku dowódcy Powstania Wielkopolskiego.
 Fot. 16. Lusowo. Wiesława Cenian (z prawej) otrzymuje Srebrna Odznakę z rąk Andrzeja Kudlaszyka (fot. M. Kuc) |
Nad jeziorem we wsi odbyły się uroczystości zakończenia XXXVII Ogólnopolskiego Rajdu Szlakiem Powstania Wielkopolskiego do Lusowa. Organizatorzy zorganizowali wiele imprez dla uczestników (dzieci i dorosłych), którzy mogli wziąć udział w zawodach skakankowych, rzutach do celu, odgadywania melodii w konkursie muzycznym czy tkania rozety powstańczej oraz w konkursie wiedzy o powstaniu. Wszyscy uczestnicy rajdu otrzymali pyszną grochówkę z wojskowego kotła. Następnie odbywały się miłe uroczystości wręczania nagród rzeczowych oraz pucharów okolicznościowych dla najlepszych zespołów rajdowych, zwycięzców tras czy konkursów rajdowych. Dla naszej grupy rajdowej rajd zakończył się bardzo miłym akcentem – nasza uczestniczka z zespołu rajdowego JELONEK Wiesława Cenian otrzymała Srebrną Kolejową Odznakę Turystyczną PTTK (fot. 16). Aktu dekoracji dokonał Andrzej Kudlaszyk – Prezes Oddziału PTTK Pracowników Kolejowych w Poznaniu, Komandor Rajdu.
Przyznana Odznaka została zweryfikowana pod czujnym i wymagającym wzrokiem weryfikatora tej Odznaki z ramienia Oddziału PTTK Pracowników Kolejowych w Poznaniu Pawła Brycha – Przewodnika Turystycznego PTTK nr 296/P i Przodownika Turystyki Pieszej nr 8926. Weryfikacja została zarejestrowana pod numerem 32.
Po zakończeniu rajdu wielu uczestników stwierdziło, że kolejny rajd nie może odbyć się bez nich. Podobne słowa można było usłyszeć od turystów grupy JELONEK Oddziału PTTK Sudety Zachodnie.
Janusz Milewski
Tekst do pobrania 
[ 16.51 MB ]
