 Fot. 1. Kłodzko. Wiktor Gumprecht wspina się do twierdzy (fot. J. Milewski) |
Powoli zmierza do końca realizacja zadania z Jeleniogórskiego Budżetu Obywatelskiego w postaci wycieczek krajoznawczych dla seniorów i nie tylko. W dniach 2 – 4 września 2025 roku odbyła się eskapada po Ziemi Kłodzkiej. Jak zawsze autorem programu wycieczki, rezerwacji wejść do zwiedzanych obiektów, logistyki noclegowo -żywieniowej i transportowej był Wiktor Gumprecht (fot. 1). Człowiek o niespożytej energii, chęci do działania, znawca historii regionu i krajoznawca oraz nieskończenie cierpliwy kierownik i przewodnik każdej wycieczki.
 Fot. 2. Paproć Mariopteris muricata. Wiek ok. 310 mln lat (fot. J. Milewski) |
Na trzydniowej trasie pierwszym obiektem krajoznawczym była nieczynna Kopalnia Węgla Kamiennego „Nowa Ruda” w Nowej Rudzie. Dziś jest zamieniona w muzeum i podziemną trasę turystyczną. W budynku dawnej dyspozytorni znajduje się skansen kopalni z niezwykłymi zabytkowymi obiektami. Niewątpliwie do najciekawszych należą znalezione w kopalni skamieliny paproci (fot. 2), drzew i zwierząt. Takie zabytki działają na wyobraźnię zwiedzających i ich emocje.
 Fot. 3. Wambierzyce. Rzeźba Madonny z Dzieciątkiem z XIV w. (fot. E. Sznajder) |
Kopalnia „Nowa Ruda” była kopalnią najcenniejszej odmiany węgla – antracytu. W muzeum znajdują się również elementy wyposażenia górniczego, ubiory odświętne górników, pamiątki ze świąt górniczych, elementy wyposażenia mieszkań noworudzkich górników, podobizny św. Barbary – patronki górniczego stanu, dawne sztandary, itp. Wędrując trasą podziemną dowiemy się o pracy dzieci w kopalni, a także o wykorzystywaniu koni do przewożenia urobku. Na zakończenie zwiedzających czeka ekscytująca chwila – przejazd autentyczną podziemną kolejką do przewożenia ludzi.
Kolejnym przystankiem na trasie były Wambierzyce, główny ośrodek pielgrzymkowy i turystyczny Kotliny Kłodzkiej. Nad wsią góruje barokowy kościół Nawiedzenia NMP zbudowany w latach 1715–1723. Obecnie nosi tytuł bazyliki mniejszej nadany w 1936 roku. Najcenniejszym zabytkiem w świątyni jest rzeźba Madonny z Dzieciątkiem adorowana przez dwa anioły. Ustawiona w centrum ołtarza głównego została wykonana z drewna lipowego pod koniec XIV w. (fot. 3). We wsi została także zbudowana kalwaria z około 100 kaplicami i kapliczkami oraz 12 bramami. Ludycznym zabytkiem we wsi jest ruchoma szopka skonstruowana i wykonana przez zegarmistrza Longina Wittiga (1824–1895) i jego syna Hermanna Wittiga (1857–1932). Prace nad szopką (fot. 4) Longin Wittig rozpoczął jeszcze w 1850 roku, a w 1882 roku wraz z rodziną (i szopką) przybył do Wambierzyc. Jest to najstarsza ruchoma szopka w Polsce.
Fot. 4. Wambierzyce. Ruchoma szopka Longina Wittiga (fot. J. Milewski)
 Fot. 5. Błędne Skały. Skała "Okręt" (fot. J. Milewski) |
 Fot. 6.Długopole-Zdrój. Pomnik-ławeczka "Kuracjuszki" (fot. J. Milewski) |
W programie wycieczki był też fragment wędrówki górskiej w postaci przejścia przez Błędne Skały Parku Narodowego Gór Stołowych. To zespół bloków skalnych tworzących skalne miasto. Formy skalne mają wysokość od 6 do 11 metrów i powstały w wyniku wietrzenia piaskowca. Niektóre skały mają własne nazwy: "Skalne Siodło", „Wielbłąd” czy „Okręt” (fot. 5). Po górskim spacerze wycieczka przemieściła się do Długopola-Zdroju, gdzie w „Hotelu Eliza” znajdowała się baza logistyczna wyprawy kłodzkiej.
W tej uzdrowiskowej miejscowości znajdują się szpitale uzdrowiskowe, ośrodki wypoczynkowe i lecznicze, ujęcia wody mineralnej, zakład przyrodo-leczniczy. Kuracjusze mają do dyspozycji czyste powietrze oraz Park Zdrojowy. Wędrując po miejscowości można natknąć się na dawny kościół protestancki przebudowany na pensjonat i kawiarnię. W pobliżu Parku Zdrojowego usytuowany jest pomnik-ławeczka pn. „Kuracjuszki. Matka i Córka” z 2019 roku (fot. 6).
Drugi dzień peregrynacji po Kotlinie Kłodzkiej miał swój początek w Kletnie, gdzie znajduje się niezwykły rezerwat przyrody nieożywionej – Jaskinia Niedźwiedzia. Wejście do Jaskini ulega zmianie. Obecnie trwa remont starego wejścia i powstaje nowe w związku z przygotowaniami do uruchomienia nowej trasy turystycznej po odkryciu wielkiej Sali Mastodonta. Jaskinia została odkryta w 1966 roku, a jej nazwa wzięła się od znalezienia w niej ogromnej ilości kości niedźwiedzia jaskiniowego, wielkiego wymarłego roślinożercy. On Jaskini nie zasiedlał, a jego kości zostały naniesione przez wodę. Znaleziono w niej także kości lwa jaskiniowego, hieny jaskiniowej, wilka szarego i in. Tutaj żyją także współczesne zwierzęta, którymi są nietoperze różnych gatunków. Obecnie ich populacja liczy ok. 2000 osobników i powoli wzrasta. Ale największe wrażenie na zwiedzających robią znajdujące się w niej formy naciekowe. Powstały w wyniku działania wody na marmury czyli krystaliczne skały wapienne. W marmurach rozwinęły się zjawiska krasowe. których pięknym przykładem jest właśnie jaskinia. Znajdują się tu stalaktyty, stalagmity, misy martwicowe, stalagnaty, żebra i nacieki kaskadowe, zasłony i draperie (fot. 7) i in.
Fot. 7. Jaskinia Niedźwiedzia. Wielka Draperia (fot. E. Sznajder)
W Jaskini jej piękno jest świetną ilustracją przysłowia, że „kropla drąży skałę”. Formy naciekowe zaczęły powstawać 28 mln lat temu – przyrost kalcytu następuje w tempie 1 mm3 na 10 lat.
Kolejnym przystankiem na trasie było samo Kłodzko – miasto o tysiącletniej historii, a nawet starszej. Znajdują się w nim liczne zabytki. Najciekawszym jest niewątpliwie gotycki most z lat 1280–1390 podobny stylistycznie do mostu Karola w Pradze, ale od niego starszy. Ozdabiają go barokowe figury (fot. 8). W mieście znajduje się późnogotycki kościół Wniebowzięcia NMP, którego budowa rozpoczęła się w 1344 roku i trwała do początku XVI wieku. Jego wyposażenie jest głównie barokowe, ale na wyróżnienie zasługuje gotycka figura Madonny z czyżykiem z XIV wieku. W kościele o dwóch nierównych wieżach znajduje się także rzeźba pierwszego arcybiskupa Pragi Arnošta z Pardubic (1297-1364), który szczególną troską otaczał Kłodzko. W tym kościele najcenniejszym zabytkiem jest właśnie nagrobek tego arcybiskupa wykonany ok. 1370 roku w Pradze. Na jego życzenie nagrobek znajduje się w miejscu jego pochówku w kościele. Innym kościołem kłodzkim jest kościół rzym.-kat. pw. MB Różańcowej zbudowany w latach 1628-1631.
Fot. 8. Kłodzko. Most gotycki (fot. J. Milewski)
Bardzo ucierpiał podczas powodzi w 1997 roku jak i w 2024. Znajduje się na Wyspie Piasek między Młynówką a Nysą Kłodzką. W mieście znajduje się wiele zabytkowych kamienic ozdobionych różnymi figurami i płaskorzeźbami wraz z zabytkowym ratuszem miejskim z renesansową wieżą.
Największym zabytkiem Kłodzka jest twierdza. Powstała na miejscu dawnego zamku, a jej pierwsze umocnienia zbudowano już w 1663 roku. W miarę upływu lat rozbudowywana. Stanowi rozległy system obronny o narysie gwiaździstym (fot. 9).
Fot. 9. Kłodzko. Twierdza (fot. J. Milewski)
Twierdza była wykorzystywana do celów wojskowych do 1945 roku.
Będąc w Kłodzku nie można pominąć znajdującego się tutaj Muzeum Ziemi Kłodzkiej, a w nim niezwykle ciekawej wystawy „Kruche piękno” będącej zbiorem polskiego szkła unikatowego i użytkowego. Te zabytki są świadectwem minionych lat i stanowią obecnie jedną z bogatszych w kraju – dziś już historyczną kolekcję szkła polskiego 2 połowy XX w. To właśnie w Kotlinie Kłodzkiej znajdowały się huty szkła m.in. w Szczytnej i Polanicy-Zdroju. Tutaj tworzyli swe szklane dzieła Zbigniew Horbowy, Stefan Sadowski, Witold Turkiewicz, Ewa Gerczuk-Moskaluk, Kazimierz Krawczyk, Stanisław Gołdyn, Zygmunt Janota, Lucyna Pijaczewska i in. (fot. 10).
 Fot. 10. Muzeum Ziemi Kłodzkiej. Wazony wg. proj. Z. Horbowego (fot. J. Milewski) |
Ostatni dzień wycieczki rozpoczął się od zwiedzenia krajobrazowego rezerwatu przyrody, którym był Wodospad Wilczki w Międzygórzu. Ten zjawiskowy i bajkowy wodospad ma wysokość 22 metrów i jest drugim co do wielkości w Sudetach. Sam wodospad znajduje się na wysokości 620 m n.p.m. Rezerwat ma powierzchnię 2,75 ha. Na jego terenie występuje las bukowy z domieszką jodły, jawora i świerka. Występują także rzadkie gatunki roślin (fot. 11). Nad wodospadem znajduje się historyczny mostek jeszcze z czasów królewny Marianny Orańskiej, która zakochała się w tym miejscu. Niedaleko miała swój pałac w Międzygórzu.
 Fot. 11. Międzygórze. Wodospad Wilczki (fot. J. Milewski) |
Trasa wycieczki wiodła następnie do Dusznik-Zdroju, gdzie znajduje się Pomnik Historii Polski – młyn papierniczy przekształcony w Muzeum Papiernictwa. Obecny budynek pochodzi z 1601 roku (fot. 12). W Europie było 8500 młynów papierniczych, a dziś zostało ich ok. 25. Papiernia w Dusznikach-Zdroju po 1945 roku niszczała i dopiero w 1968 r. utworzono w niej Muzeum Papiernictwa i udostępniono turystom. Prowadzi się w nim pokazową produkcję papieru czerpanego – uczestnicy wycieczki wzięli udział w wykonaniu starą metodą produkcyjną jednej kartki papieru czerpanego oraz jednej karty z kolorowymi płatkami kwiatów. Każdy taką pamiątkę mógł zabrać ze sobą. W Muzeum znajdują się różne zbiory: arkuszy papierów z filigranami, papierów barwionych historycznymi technikami, urządzeń do produkcji papierów, wykorzystywanych w drukarstwie i introligatorstwie, historycznych paszportów i dokumentów identyfikacyjnych, a także kolekcja historycznych banknotów.
Fot. 12. Duszniki-Zdrój. Muzeum Papiernictwa (fot. J. Milewski)
 Fot. 14. Duszniki-Zdrój. Pomnik Fryderyka Chopina (fot. J. Milewski) |
Kolejnym obiektem krajoznawczym w tej uzdrowiskowej miejscowości był kościół rzym.-kat. pw. św. Apostołów Piotra i Pawła pochodzący z 1730 roku. Wystrój kościoła pochodzi z epoki baroku i ołtarze oraz figury świętych zostały wykonane przez znamienitych artystów śląskich. Bardzo interesującym zabytkiem jest ambona w kształcie wieloryba z rozwartą paszczą. Jej wykonawcą był rzeźbiarz Michael Kössler (1670 – po 1734) w 1718 roku (fot. 13).
 Fot. 13. Duszniki-Zdrój. Ambona "wieloryb" (fot. J. Milewski) |
Duszniki-Zdrój to świetna miejscowość uzdrowiskowa i kuracyjna. Najbardziej jednak jest znana ze związków z Fryderykiem Chopinem, który w 1826 roku przybył do tego uzdrowiska na kurację. Wówczas 16-letni kompozytor dał swoje pierwsze, charytatywne, koncerty zagraniczne. W Dusznikach-Zdroju odbywa się Międzynarodowy Festiwal Chopinowski, który jest najstarszym na świecie nieprzerwanie działającym festiwalem pianistycznym. Pierwszy Festiwal odbył się w 1945 roku. Fryderyk Chopin koncertował w teatrze zdrojowym z XIX wieku. Obecnie jest to Teatr Zdrojowy im. Fryderyka Chopina w Dusznikach-Zdroju, w którym odbywają się różne wydarzenia muzyczne. W Teatrze znajdują się popiersia i pamiątki po naszym genialnym kompozytorze. Również w Parku Zdrojowym znajdują się dwa pomniki jemu poświęcone. Jeden wykonał rzeźbiarz Jan Kucz (1936-2021). Pomnik został odsłonięty w 1976 roku z okazji 150. rocznicy pobytu i koncertu Fryderyka Chopina w Dusznikach-Zdroju (fot. 14).
 Fot. 15. Kudowa-Zdrój. Kaplica Czaszek (ot. J. Milewski) |
Ostatnią miejscowością na trasie kłodzkiej wyprawy była Kudowa-Zdrój. Również bardzo znany kurort wypoczynkowy. W uzdrowisku wykorzystywane są szczawy wodorowęglanowo – sodowo – wapniowe, żelaziste i borowe. Do kuracji wykorzystuje się także tutejsze wody mineralne. Surowcem leczniczym jest borowina, którą wykorzystuje się do kąpieli i okładów Zwiedzanie tej miejscowości rozpoczęte zostało od zobaczenia Kaplicy Czaszek w dzielnicy Czermnej. Kaplicę zbudował w latach 1776–1784 ksiądz Václav Tomášek. Ta niewielka barokowa kaplica została zbudowana w latach 1776–1784 (fot. 15).
W kaplicy zgromadzono ok. 20 – 30 tys. ludzkich szczątków, ofiar wojen i epidemii chorób zakaźnych. W kaplicy znajdują się też szczątki jej twórcy księdza Václava Tomáška.
Kudowa-Zdrój to miejscowość znana z Festiwali Moniuszkowskich, które odbywają się w tej miejscowości od 1962 roku. Twórcą festiwali był Władysław Skoraczewski (1919 – 1980), polski śpiewak operowy, dyrygent, instruktor harcerski, założyciel i kierownik Centralnego Zespołu Artystycznego Związku Harcerstwa Polskiego. Ma w Kudowie-Zdroju swój pomnik w postaci Ogrodu Muzycznego jego imienia. Jest nim zespół rzeźb instrumentów muzycznych wykonanych z brązu. W Parku Zdrojowym uzdrowiska znajduje się pomnik upamiętniający twórcę polskiej opery narodowej Stanisława Moniuszkę (1819 – 1872).
Podczas wycieczki nie może zabraknąć pamiątkowej fotografii zbiorowej jej uczestników (fot. 16).
Fot. 16. Wambierzyce. Fotografia zbiorowa (fot. E. Sznajder)
Dziękuję Pani Elżbiecie Sznajder za możliwość wykorzystania fotografii jej autorstwa.
Janusz Milewski
Relacja do pobrania 
[ 13.77 MB ]
