Będąc na Podlasiu nie można nie być na Świętej Górze Grabarce, gdzie znajduje się monaster Świętych Marty i Marii. Jest to najważniejsze miejsce kultu religijnego prawosławnych chrześcijan w Polsce. Znajduje się tam cerkiew Przemienienia Pańskiego (fot. 1) oraz 3 cerkwie klasztorne.
Fot. 1. Góra Grabarka. Cerkiew Przemienienia Pańskiego (fot. J. Milewski)
W 1990 roku cerkiew została podpalona i spłonęła doszczętnie (uratowały się tylko 2 ikony i ewangeliarz). To co obecnie widzimy to cerkiew po odbudowie. Również znajdujący się wewnątrz ikonostas jest wykonany po pożarze cerkwi (fot. 2).
Fot. 2. Góra Grabarka. Ikonostas (fot. J. Reder-Sadowska)
Podczas zwiedzania monasteru okazało się, że wśród uczestników wyprawy byli również wyznawcy prawosławia. Dla nich pobyt w tym miejscu, najświętszym miejscu ich religii, był wzruszającym przeżyciem, pełnym religijnego uniesienia i tajemnych rozmów z Bogiem. U podnóża Góry znajduje się cudowne źródełko, z którego wielu uczestników wyprawy czerpało wodę. Kult na Górze Grabarce prawdopodobnie narodził się z początkiem XVIII wieku. Charakterystycznym dla tego miejsca jest las krzyży wotywnych przynoszonych przez pielgrzymów na święto Przemienienia Pańskiego (fot. 3). Obecnie jest ich ok. 11 tysięcy.
 Fot. 3. Góra Grabarka. Krzyże wotywne (fot. J. Milewski) |
Kolejną miejscowością na trasie podlaskiej wyprawy była Stadnina Koni Janów Podlaski. Wcześniej zawitaliśmy na rynek Janowa, gdzie znajduje się stacja paliw z niezwykłym zabytkiem techniki. Jest nim zabytkowy dystrybutor paliwa z 1928 roku (fot. 4). Był używany do lat siedemdziesiątych XX wieku. Na terenie wsi znajdują się dwa kościoły: barokowa bazylika pw. Świętej Trójcy oraz klasycystyczny kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Początki Stadniny sięgają 1817 roku, gdy car Aleksander I dekretem utworzył rządowe stado koni. To ono stało się zaczątkiem późniejszej stadniny. Stała się z czasem najważniejszą stadniną w zachodniej części Imperium Rosyjskiego. Pierwsze konie czystej krwi angielskiej i arabskiej zostały sprowadzone do Stadniny w 1885 roku.
 Fot. 4. Janów Podlaski. Zabytkowy dystrybutor paliwa z 1928 r. (fot. J. Milewski) |
Ale I wojna światowa spustoszyła stado, które prawie w całości przepadło podczas działań wojennych. W czasie II Rzeczpospolitej odbudowano stado, a w 1924 stadnina janowska zaczęła specjalizować się w hodowli rumaków czystej krwi arabskiej. Kolejna wojna spowodowała kolejne spustoszenia w stadzie Stadniny. Ale z czasem udało się załodze Stadniny doprowadzić do odtworzenia stada oraz sukcesów sprzedażowych i pokazowych. Najsłynniejszą klaczą Stadniny była Pianissima (2003-2015), która zdobyła wszystkie istniejące wówczas nagrody wystawowe (w Stadninie istnieje również stajnia tradycji Stadniny). Dziś w Stadninie jest 450 koni (fot. 5).
 Fot. 5. Stadnina w Janowie - powrót z pastwiska (fot. J. Reder-Sadowska) |
Kolejnym przystankiem na trasie wyprawy był Drohiczyn. Podczas podróży można było zobaczyć potężne roboty drogowe zmierzające do zbudowania dróg szybkiego ruchu na Podlasiu. Budowano wielkie węzły komunikacyjne, a intensywny ruch na drogach trwał cały czas. Drohiczyn to malutkie miasteczko położone nad Bugiem. Dziś liczy niecałe1800 mieszkańców. Jest siedzibą najmniejszej diecezji Kościoła katolickiego w Polsce. Jego historia sięga XI wieku, gdy istniał tu gród z komorą celną w związku z przepływem towarów z Rusi Kijowskiej. Kres świetności miasta nastąpił podczas potopu szwedzkiego. Później miasto nie odzyskało już swego znaczenia. W Drohiczynie znajduje się katedra pw. Trójcy Przenajświętszej. Obecna budowla pochodzi z lat 1696-1709 (fot. 6).
 Fot. 6. Drohiczyn. Katedra pw. Trójcy Przenajświętszej (fot. J. Milewski) |
 Fot. 7. Drohiczyn. Cerkiew prawosławna św. Mikołaja (fot. J. Milewski) |
Również wyposażenie kościoła pochodzi z epoki baroku. Miasto posiada także własną cerkiew prawosławną pw. św. Mikołaja. Została zbudowana w 1792 roku w stylu klasycystycznym (fot. 7).
W miasteczku znajdują się także inne obiekty sakralne (m.in. seminarium duchowne, kościół benedyktynek, klasztory). Na skarpie nad Bugiem znajdował się kiedyś zamek zbudowany w XIV wieku. Wędrując na szczyt wzgórza miniemy bunkier linii Mołotowa. To obecnie zabytek umocnień wojennych z czasów II wojny światowej. Dziś ze wzgórza można podziwiać przepiękne widoki przełomu Bugu toczącego swe wody pod Drohiczynem (fot. 8). To miejsce jest częstym miejscem spacerów samych mieszkańców miasteczka, ale też uczestników wycieczek na krańce naszego kraju.
Fot. 8. Przełom Bugu pod Drohiczynem (fot. D. Skierś)
W ramach podlaskiej eskapady jeleniogórskich turystów ostatnią miejscowością na trasie był Tykocin. Miasteczko położone nad Narwią liczy obecnie ok. 1800 mieszkańców. Powstał w miejscu przeprawy przez Narew na szlaku handlowym z Wilna w kierunku Poznania i Krakowa. W zamku tykocińskim znajdował się m.in. skarbiec Rzeczpospolitej za czasów króla Zygmunta Augusta. Na zamku w 1705 roku król August II Mocny ustanowił Order Orła Białego – najwyższe polskie odznaczenie cywilne i wojskowe (w mieście to wydarzenie upamiętnia pomnik). Zamek po wojnie o sukcesję polską i pożarze w 1734 roku popadł w ruinę i został rozebrany. Obecny zamek jest częściową rekonstrukcją na podstawie odnalezionych planów. Po potopie szwedzkim w 1661 roku uchwałą Sejmu Rzeczpospolitej Tykocin wraz z całym starostwem otrzymał na dziedziczną własność za zasługi dla Rzeczypospolitej hetman Stefan Czarniecki (1599 – 1665). Do jego postaci nawiązuje tekst naszego hymnu narodowego zarówno w wersji oryginalnej jak i współczesnej. Na rynku w Tykocinie znajduje się pomnik hetmana Stefana Czarnieckiego (fot. 9) wystawiony w 1763 roku przez jego wnuka Jana Klemensa Branickiego. Jest drugim co do starszeństwa cywilnym pomnikiem w Polsce (po kolumnie Zygmunta III Wazy w Warszawie).
 Fot. 10. Tykocin. Wielka Synagoga (fot. B. Milewska) |
 Fot. 9. Tykocin. Pomnik Stefana Czarnieckiego (fot. J. Milewski) |
Żydzi do Tykocina zostali sprowadzeni w 1522 roku, a w 1576 roku król Stefan Batory nadał im prawo osadnictwa. Zostało ono potwierdzone w roku 1633 przez króla Władysława IV.
Przed wybuchem II wojny światowej mieszkańcy pochodzenia żydowskiego stawili 50 % 5000 populacji ludności miasteczka.
W Tykocinie znajdowała się druga co do wielkości gmina żydowska (po Krakowie) w Polsce. Zachowała się Wielka Synagoga, która powstała w 1642 roku w stylu barokowym (fot. 10).
Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali i ograbili synagogę, a w 1965 roku wybuchł w niej pożar, w którym spłonęła biblioteka i archiwa gminy żydowskiej, a cudem uratowane księgi wyrzucono do Narwi. Od 1977 roku synagoga stanowi siedzibę Muzeum Kultury Żydowskiej w Tykocinie. Obok niej znajduje się Mała Synagoga zbudowana w latach 1772–1798. Jest częścią Muzeum. Na obrzeżach miasteczka znajduje się dawny cmentarz żydowski, a część jego terenu otoczona jest murem cmentarnym. Na cmentarzu zostało urządzone pastwisko, a nieliczne macewy pogruchotane leżą na niewielkim wzniesieniu wśród chaszczy niewidoczne z daleka.
 Fot. 11. Tykocin. Alumnat - obecnie restauracja i hotel (fot. J. Milewski) |
Niezwykłym zabytkiem w mieście jest Alumnat - Zakład Dla Inwalidów Wojennych, który został zbudowany w latach 1633–1647 jako przytułek i szpital dla żołnierzy weteranów pochodzenia szlacheckiego i wyznania katolickiego. Jedyny tego typu obiekt zachowany do dzisiejszych czasów. Zalicza się do najstarszych w Europie (fot.11). Na ścianie wewnątrz obiektu zegar słoneczny.
Do ciekawych zabytków należy zaliczyć kościół rzym.-kat. pw. Świętej Trójcy. Został w całości zbudowany w latach 1742 – 1748. Ta późnobarokowa budowla typu bazylikowego posiada okazałą elewację frontową, którą określa się jako fasadę parawanową (fot. 12). We wnętrzu kościoła znajdują się polichromie ścienne z 1749 r. Ołtarz główny pochodzi z ok. 1750 r., jest pozłacany i bogato zdobiony. W nawach bocznych wspartych na czterech potężnych filarach, znajduje się sześć ołtarzy również polichromowanych i złoconych. Na dziedzińcu przed wejściem do kościoła znajduje się zegar słoneczny na postumencie.
Fot. 12. Tykocin. Kościół pw. Świętej Trójcy z fasadą parawanową (fot. J. Milewski)
Na zakończenie pobytu w Tykocinie oraz jako podsumowanie całej wyprawy zostało wykonane zdjęcie grupy na tle odrestaurowanego (w części) zamku króla Zygmunta Augusta (fot. 13).
Fot. 13. Na zamku w Tykocinie (fot. E. Sznajder)
Przez cały czas pobytu grupa jeleniogórska była zakwaterowana w „Hotelu Leśnym” w Białymstoku przy Al. Jana Pawła II. Poziom pokojów przyzwoity, ale zachwycała serwowana kuchnia. Codziennie serwowany szwedzki stół zdumiewał ilością i różnorodnością potraw i dodatków do nich. Również obiadokolacje były smakowite.
Dziękuję Paniom: Barbarze Milewskiej, Elżbiecie Sznajder, Jadwidze Reder - Sadowskiej i Danucie Skierś za wyrażenie zgody na wykorzystanie ich fotografii w cyklu „Szlakiem cerkwi na Podlasiu”.
Janusz Milewski
Relacja do pobrania 
[ 17.44 MB ]
