Kolejnym miejscem do którego nas „nogi poniosły” (czyt. dojechaliśmy autobusem) była podlaska wieś Soce. Miejscowość znajduje się w Krainie Otwartych Okiennic, czyli w krainie drewnianych domów kunsztownie zdobionych z malowanymi kolorowo okiennicami (fot. 1).
 Fot. 1. Soce. Kraina Otwartych Okiennic (fot. J. Reder-Sadowska) |
Wieś zamieszkują Rusini podlascy i ich potomkowie. Posługują się ukraińską gwarą podlaską z elementami polskimi, białoruskimi i częściowo rosyjskimi. Gwara zagrożona jest wyginięciem. Soce znajdują się na terenie Puszczy Knyszyńskiej i tam właśnie wędrowcy mogli posmakować smaku tej puszczy.
Nadszedł dzień zwiedzania stolicy województwa podlaskiego – Białegostoku. To dziś prawie 300.-tysięczne miasto powstało w XV wieku jako osada handlowa w miejscu krzyżujących się szlaków kupieckich. Zwiedzanie miasta zaczęło się od cerkwi Świętego Ducha – największego kościoła prawosławnego w Polsce. Cerkiew została zbudowana w latach 1982 – 1999. Podczas budowy była trzykrotnie podpalana. Właściwie składa się z dwóch cerkwi: dolnej i górnej. Projektantem budowli był Jan Kabac (fot. 2).
Fot. 2 Białystok. Cerkiew prawosławna Świętego Ducha (fot. J. Milewski)
Wewnątrz świątyni znajduje się ikonostas (również wg proj. Jana Kabaca), którego tworzenie trwało10 lat, a wykonali go artyści z Ukrainy i Białorusi (fot. 3). Również otoczenie cerkwi zostało interesująco wykonane. Całości założenia cerkiewnego jest uzupełniona przez dzwonnicę o wysokości 70 metrów. Na niej znajduje się 10 dzwonów odlanych w Holandii i w Polsce. Ich waga sięga od 18 do 800 kg.
Fot. 3. Białystok. Wnętrze cerkwi Świętego Ducha (fot. J. Reder-Sadowska)
Kolejnym obiektem krajoznawczym w Białymstoku był pałac Branickich, Ta późnobarokowa budowla jest najlepiej zachowaną rezydencją magnacką epoki saskiej w Polsce. Często jest nazywa-na „Polskim Wersalem”. Jego początki sięgają XVI wieku. Później został przebudowany. Obecnie mieści się w nim Uniwersytet Medyczny (fot. 4).
Fot. 4. Białystok. Pałac Branickich (fot. J. Milewski)
 Fot. 5. Białystok. Bazylika pw. Wniebowstąpienia NMP (fot. J. Milewski) |
Ozdobą tego założenia pałacowego są ogrody utworzone w stylach francuskim i angielskim. W historii pałacu najcięższe straty poniósł on podczas zaboru rosyjskiego ((m.in. wywieziono rośliny do ogrodów carskich wraz z dziesiątkami rzeźb, rozgrabiono wyposażenie), a potem w czasie II wojny światowej. Pałac w 1944 roku zniszczyli w 70 % Niemcy, a dużą część tego co zostało w tym samym roku zniszczyła Armia Czerwona). Nieopodal pałacu znajduje się bazylika pw. Wniebowstąpienia NMP. Składa się właściwie z dwóch kościołów: późnorenesansowego z lat 1617-1625 i oraz neogotyckiego z lat 1900-1905 (fot. 5). Wewnątrz znajduje się ołtarz główny Wniebowzięcia NMP z 1915 roku, którego wykonanie zalicza go do ważniejszych dzieł polskiego neogotyku. Również ozdobą wnętrza bazyliki jest ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z lat 1907-1908. Bazylika znajduje się już przy reprezentacyjnej promenadzie Białegostoku, którą jest Rynek Kościuszki.
 Fot. 6. Białystok. Pomnik Ludwika Zamenhofa (fot. J. Milewski) |
Znajduje się tutaj ratusz, który obecnie stanowi siedzibę Muzeum Okręgowego z bogatymi zbiorami z dziedziny sztuki, etnografii i archeologii. Spotkamy także pomnik Józefa Piłsudskiego. Za nim, w dawnym barokowo-klasycystycznym cekhauzie, znajduje się obecnie monograficzna galeria rodu Slendzińskich oraz zbiory grafiki wileńskiej i instrumentów muzycznych. Nie mogło tutaj zabraknąć pomnika najsłynniejszego mieszkańca Białegostoku – Ludwika Zamenhofa, twórcy języka esperanto (fot. 6). Idąc dalej dotrzeć można do miejsca, gdzie stała synagoga spalona przez Niemców w 1941 roku wraz z 2000 żydowskimi mieszkańcami miasta. Na jej miejscu znajduje się obecnie pomnik w formie kopuły (fot. 7).
 Fot. 7. Białystok. Miejsce dawnej synagogi (fot. B. Milewska) |
Na tablicy został umieszczony napis: „Święty wspaniały nasz przybytek stał się pastwa ognia 27 czerwca 1941 r. 2000 Żydów niemieccy mordercy spalili w nim żywcem”. Wędrując nadal promenadą można dojść do skweru św. Konstantyna Wielkiego, cesarza, przy którym znajduje się kolejna cerkiew prawosławna, katedra pw. św. Mikołaja. Sobór powstał w latach 1843–1846 na miejscu dawnej cerkwi unickiej. Został zbudowany w stylu klasycystycznym. Ikonostas katedry św. Mikołaja jest trzyrzędowy i w całości został wykonany z drewna. Pochodzi z 1846 roku i jest przykładem wileńskiej szkoły ikon (fot. 8).
Fot. 8. Białystok. Ikonostas w soborze św. Mikołaja (fot. J. Milewski)
 Fot. 9. Białystok. Rzeźba "Podróż" M. Jackowskiego (fot. J. Milewski) |
 Fot. 10. Białystok. Bazylika św. Rocha (fot. J. Milewski) |
Interesującym elementem promenady jest rzeźba z brązu pn. „Podróż” autorstwa Michała Jackowskiego (fot. 9). Jako symbol podróży nawiązuje do tradycji teatralnych miasta, czyli Białostockiego Teatru Lalek. Wielu aktorów grających w cyklu filmów „U Pana Boga...”.
Wywodzi się właśnie z tego teatru. Dalej wędrując dotrzemy do drugiej białostockiej bazyliki pw. św. Rocha. Ta potężna budowla jest przykładem architektury modernistyczno-ekspresjonistycznej. Przy budowie tego kościoła użyto żelbetu, a zastosowana technologia pozwoliła na uzyskanie efektu przestronności i lekkości wnętrza. Bazylika została zbudowana w latach 1927 – 1944 wg projektu Oskara Sosnowskiego (fot. 10). W czasie wojny Niemcy w wieży kościoła o wysokości 78 m urządzili punkt obserwacyjny. Jest to jedyny pomnik historii w Białymstoku. Wewnątrz bazyliki w ołtarzu głównym została umieszczona figura Chrystusa.
 Fot. 11. Białystok. Ołtarz św. Rocha (fot. J. Milewski) |
 Fot. 12. Białystok. Pomnik przy Muzeum Pamięci Sybiru (fot. E. Sznajder) |
Kościół stoi na wzgórzu, na którym znajdował się cmentarz, nieczynny od końca XIX wieku. Wewnątrz znajduje się też modernistyczny ołtarz św. Rocha, który wykonał Aleksander Wels (fot. 11).
Ostatnim ważnym obiektem w mieście jest Muzeum Pamięci Sybiru (fot. 12).
To muzeum ma charakter narracyjny i jego nazwa nie odnosi się do pojęcia geograficznego, lecz historycznego. Jest zapisem polskiej obecności na Syberii od XVIII wieku, carskich zsyłek, deportacji Polaków na Syberię i do Kazachstanu i dokonywanych na nich zbrodni przez Sowietów. Pokazuje też wkład naukowy Polaków w poznanie środowiska naturalnego, zasobów geologicznych czy układów narodowościowych na Syberii. Pokazuje również tragedię mieszkańców Polski wywożonych na Syberię przez Sowietów. Zobaczenie tych muzealnych wystaw pozwoliło wielu turystom uporządkować i pogłębić wiedzę o tym fragmencie historii naszego kraju.
Janusz Milewski
Relacja do pobrania 
[ 15.55 MB ]
