 Fot. 1. Odrynki. Skit. Cerkiew Opieki Matki Bożej (fot. J. Milewski) |
Swoistym ewenementem na trasie wycieczki były odwiedziny w jedynej w Polsce prawosławnej męskiej pustelni w Odrynkach. Ten skit (odosobniona pustelnia mnichów, chcących prowadzić surowsze życie niż w monasterach, klasztorach) nosi wezwanie św. Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich znajduje się w uroczysku na obrzeżach wsi. Został utworzony w 2009 roku. Prowadzi do niego pomost o dł. ok. 800 metrów przez narwiańskie bagna, które w tym miejscu …. nie istnieją. Brak wody spowodował, że po obu stronach kładki kosi się trawę traktorem. Na terenie skitu znajduje się cerkiew Opieki Matki Bożej konsekrowana w 2013 roku (fot. 1).
Wewnątrz współczesny ikonostas jednorzędowy. Na terenie skitu został pochowany jego założyciel archimandryta Gabriel (1962 – 2018). Znajdują się tu również kapliczki oraz domki pustelników. Na terenie pustelni wśród rosnących tu młodych świerków zostały znalezione niezwyczajne grzyby – czasznice olbrzymie (Calvatia gigantea). Młode okazy są jadalne (fot. 2). Z wywiadu wynikało, że pustelnicy ich nie jedzą.
A grzyb ten ma właściwości prozdrowotne i już nie znajduje się na liście grzybów chronionych.
 Fot. 2. Odrynki. Skit. Czasznica olbrzymia (fot. J. Milewski) |
Podczas podróży dojazdowej na Podlasie kierownik wyprawy – Wiktor Gumprecht zafundował turystom możliwość obejrzenia w autobusie filmu „U Pana Boga w ogródku” w reżyserii Jacka Bromskiego z 2007 roku. Było to związane z nakręceniem niektórych scen filmu w Supraślu, miejscowości, która była następnym celem wycieczki. To niewielkie miasto (obecnie liczy ok. 4300 mieszkańców) słynie z prawosławnego zespołu cerkiewno-klasztornego. Jego głównym elementem jest jedyna w Polsce, obronna cerkiew prawosławna Zwiastowania posiadająca cechy stylu bizantyńskiego i gotyckiego (fot. 3).
 Fot. 3. Supraśl. Cerkiew obronno-sakralna Zwiastowania (fot. J. Milewski) |
Pomijając zawiłe dzieje całego zespołu klasztornego trzeba wskazać, że cerkiew Zwiastowania została wysadzona w powietrze przez wycofujących się Niemców podczas II wojny światowej. Ogromna większość wyposażenia została zniszczona. Obecne wyposażenie w większości jest współczesne (fot. 4).
 Fot. 4. Supraśl. Ikonostas w cerkwi Zwiastowania (fot. J. Milewski) |
Na terenie monasteru znajduje się druga cerkiew pw. św. Jana Teologa zbudowana w latach 1889-1890. Jego ikonostas jest współczesny, a ikony zostały napisane w Studium Ikonograficznym w Bielsku Podlaskim (fot. 5). Na terenie zespołu cerkiewno-klasztornego znajduje się także Muzeum Ikon. Jest ono oddziałem Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. W Muzeum znajduje się ok. 1200 ikon. Ciekawostka jest to, że duża część tego zbioru to ikony zatrzymane przez celników w czasie prób przemytu ich zza wschodniej granicy do Polski. Po postępowaniach sądowych zostały przekazane do Muzeum (fot. 6).
 Fot. 5. Supraśl. Cerkiew pw. św. Jana Teologa (fot. J. Milewski) |
 Fot. 6. Supraśl. Muzeum Ikon. Św. Jakub brat Chrystusa - drewno, tempera, Cesarstwo Rosyjskie 1721-1917 (fot. J. Milewski) |
Zgromadzone w nim ikony są małych rozmiarów (warunki przemytu), stąd trudno porównać to muzeum z Muzeum Ikon, które znajduje się na zamku w Sanoku. Tamte ikony pochodzą ze zlikwidowanych cerkwi i są zdecydowanie większe. Potem wędrowaliśmy po mieście, a nasz przewodnik starał się nam pokazać miejsca będące planami filmu „U Pana Boga....”. Do dziś istnieje komin, na którym pani Struzikowa uratowała dawnego komendanta straży pożarnej przed upadkiem z wysokości … . W mieście przeważa niska zabudowa drewniana, a znajdują się tu domki drewniane dawnych tkaczy. Ich obecność w mieście była związana z polityką celną cara, w wyniku której w mieście powstały manufaktury sukiennicze i warsztaty tkackie. Ich twórcami byli wielcy fabrykanci z rodu Buchholtzów i Zachertów. Do dziś istnieje w Supraślu eklektyczny pałac Buchholtzów, w którym obecnie mieści się Liceum Plastyczne im. Artura Grottgera (fot. 7).
 Fot. 8. Supraśl. Tablica pamiątkowa (fot. J. Milewski) |
Nawet udało się zajrzeć do wnętrza obiektu, gdzie drewniany wystrój nosi cechy secesyjne. W Supraślu przed II wojną światową mieszkańcy pochodzenia żydowskiego stanowili ok. 17 % mieszkańców. Mieli własną synagogą, ale została zniszczona przez Niemców. Również po kirkucie nie został żaden ślad. Na jednej z ulic znajduje się tylko dawny dom ostatniego rabina. Przy nim znajduje się kamień z tablicą (fot. 8) upamiętniającą wszystkich żydowskich mieszkańców miasta zamordowanych w obozie koncentracyjnym w Treblince. W mieście znajdują się dwa kościoły rzymsko-katolickie i oba pochodzą z XIX wieku. Starszy z nich pw. św. Trójcy powstał w latach 1861–1863 w stylu neobarokowym. Drugi kościół pw. NMP Królowej Polski został zbudowany w 1885 roku w stylu neogotyckim jako kościół ewangelicko-augsburski (w 1990 roku został odkupiony od ewangelików przez Kurię Archidiecezjalną w Białymstoku). Wyposażenie obu kościołów pochodzi z czasów budowy. Ale najciekawsze jest to, że oba kościoły zostały zbudowane przez fabrykantów supraskich.
Fot. 7. Supraśl. Eklektyczny pałac Buchholzta (fot. J. Milewski)
 Fot. 9. Supraśl. Pomnik zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej (fot. J. Milewski) |
 Fot. 10. Supraśl. Dom Ludowy (fot. J. Milewski) |
Podlasie w latach 1918-1920 było areną walk o odzyskanie niepodległości po I wojnie światowej. Tu miały miejsce bitwy w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Te ważne wydarzenia w naszej historii upamiętnia pomnik „Na pamiątkę zwycięstwa Polski nad Rosją Sowiecką w 1920 r. i dla uczczenia pamięci poległych w tej wojnie synów miasta Supraśla” (fot. 9). W mieście jest jeszcze jeden ciekawy zabytek – unikatowy przykład drewnianego polskiego modernizmu. To Dom Ludowy zbudowany w 1934 roku wg projektu warszawskiego architekta Jarosława Girina (fot. 10). Podczas pobytu w miasteczku często spotykaliś- my się z dużą uprzejmoś-cią jego mieszkań-ców począwszy od miejskich urzędników, a skończywszy na zwykłych ludziach. Było to bardzo budujące. Po zwiedzeniu obiektów i miejsc, które „grały” w kręconych tutaj filmach (U Pana Boga w ogródku, Blondynka) przyszedł czas na wykonanie pamiątkowej fotografii uczestników wycieczki. W tle zdjęcia znajduje się z jeden z katolickich kościołów miasteczka pw. św. Trójcy.
 Fot. 12. Kruszyniany. Meczet tatarski (fot. J. Milewski) |
Nie zdradzę żadnej tajemnicy informując, że autorka zdjęcia dokleiła się do fotografii, by znaleźć się ze wszystkimi na tym pamiątkowym zdjęciu.
Kolejnym przystankiem na trasie podlaskiej wyprawy była miejscowość Kruszyniany, a w niej meczet. Jego obecny kształt pochodzi z I połowy XVIII wieku (fot.12).
Wieś Kruszyniany została nadana w XVII wieku Tatarom przez króla Jana III Sobieskiego za ich zasługi w wojnie z Turkami po stronie Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Zwiedzanie meczetu mogło się odbyć po zdjęciu obuwia, co oczywiście wszyscy uczynili. W islamie nie ma wizerunków ludzi, a w meczecie znajdują się muhiry, czyli cytaty wersetów z Koranu. Bardzo ciekawie o Tatarach i islamie, obyczajach, zachowaniach i wyposażeniu meczetu opowiadał miejscowy przewodnik (oczywiście Tatar z pochodzenia). W Kruszynianach znajduje się także izba tradycji tatarskich, w której zgromadzono różnorodne przedmioty kultury polskich Tatarów. Są nimi stroje, książki, zdjęcia, dokumenty, fotografie, itp. W 2010 roku meczet zwiedził książę Karol (obecny król Wielkiej Brytanii Karol III). A amatorzy specjałów różnych kuchni mogli skosztować tatarskich dań w Jurcie Tatarskiej.
Fot. 11. Supraśl. Zbiorowa fotografia wycieczki (fot. E. Sznajder)
Janusz Milewski
Relacja do pobrania 
[ 1.08 MB ]
